ΛΑΤΙΦΕ ΧΑΝΟΥΜ - Η ΚΥΡΙΑ ΤΩΝ ΦΙΛΙΠΠΩΝ

Είναι δύσκολο να γράψει κανείς μερικές σειρές έστω για τη Λατιφέ Χανούμ, καθώς πολύ λίγα πράγματα είναι γνωστά γι’ αυτήν.

Τα περισσότερα πρέπει κανείς να τα υποθέσει,

ως λογικά συμπεράσματα. Δεν έχουν σωθεί γραπτά στοιχεία γι΄ αυτήν και αν υπάρχει κάτι αυτό θα πρέπει λογικά να είναι στα αρχεία του Οθωμανικού κράτους που φυλάσσονται στην Κωνσταντινούπολη και την Άγκυρα.
Η Λατιφέ Χανούμ πρέπει να γεννήθηκε ανάμεσα στο 1880 και στο 1890, αν κρίνει κανείς τόσο από τις μαρτυρίες αυτών που την πρόλαβαν, όσο
αυτή ζούσε ακόμη στην Ελλάδα, όσο και από τις ηλικίες των δύο παιδιών της. Πιθανότατα κόρη του Μπόχονου, Ούγγρου μεγαλογεωκτήμονα της περιοχής που σήμερα βρίσκεται στις περιοχές των Κρηνίδων, της Λυδίας, του Καλαμώνα και του Αγίου Αθανασίου. Το αρχοντικό τους βρίσκονταν στις Κρηνίδες, στο λόφο που βρίσκεται αριστερά πηγαίνοντας στον Καλαμώνα, μετά τα λασπόλουτρα. Στο λόφο αριστερά του ίδιου δρόμου βρισκόταν μια μεγάλη κατοικία όπου στεγάζονταν οι εργάτες στα χωράφια της οικογένειας Μπόχονου. Τόσο από το αρχοντικό της Οικογένειας Μπόχονου, όσο και από την οικία όπου στεγάζονταν οι εργάτες, υπάρχει φωτογραφικό υλικό.

Στα τουρκικά η Ουγγαρία λέγεται Μαντζάρ και αν κανείς ψάξει το τουρκικά τοπονύμια θα βγάλει αρκετά ασφαλή συμπεράσματα. Έτσι λοιπόν, ο ένας από τους δύο λόφους των Φιλίππων ( που κατά την παράδοση έγινε και η γνωστή μάχη ) αυτός που βρίσκεται αρίστερά στο δρόμο από τις Κρηνίδες προς το Καλαμώνα, λέγονταν << γιολάν ντεπέ>> που στα Ελληνικά σημαίνει φιδοκορυφή. Αυτός που βρίσκεται δεξιά του ίδιου δρόμου λεγόταν <<χανούμ ντεπέ>> που σημαίνει ο κορυφή της Κυρίας ( της Χανούμισσας ). Χανούμισσα βέβαια είναι η Λατιφέ Χανούμ και ο λόφος πήρε το όνομά της ακριβώς επειδή στην κορυφή του υπήρχε ένα μεγάλο οίκημα όπου στεγάζονταν οι εργάτες της. Ακόμη και σήμερα υπάρχει στη ζωή ένας άνδρας πού γεννήθηκε σ΄ αυτό το οίκημα στις αρχές της δεκαετίας του 1920. Τόσο το αρχοντικό της οικογένειας Μπόχονου όσο και το οίκημα που στέγαζε τους εργάτες τους γκρεμίστηκαν  την δεκαετία του 1930 από την αρχαιολογική υπηρεσία καθώς είναι ιστορικός και αρχαιολογικός χώρος. Είναι ενδεικτικό του μεγέθους του σπιτιού της Χανούμισσας ( ή σπίτι του Ούγγρου, καθώς υπάρχει και αυτή η ονομασία, παλαιότερη φυσικά ) πώς σ ‘ αυτό ζούσαν 60 οικογένειας, θρακιώτικής καταγωγής!  Ένα από τα κτήματα της οικογένειας Μπόχονου ήταν και το λεγόμενο << Μαντζάρ τσιφλίκ>> δηλαδή Ουγγρικό κτήμα. Βρίσκονταν στη περιοχή που σήμερα είναι η Λυδία. Το 1932 η τότε κυβέρνηση απαλλοτρίωσε το κτήμα από τη Λατιφέ Χανούμ προκειμένου να δημιουργηθεί ο νέος οικισμός .

Κάπου στην δεκαετία του 1910 η οικογένεια Μπόχουνου πάντρεψε τη μια της κόρη με τον τοπικό μπέη. Το όνομα της Λατιφέ πριν το γάμο δεν μας είναι γνωστό, ούτε εάν αυτή ήταν μουσουλμάνα ή χριστιανή. Το τίτλο <<Χανούμ>> όμως ( Κυρία ) τον απέκτησε μετά τον γάμο της με τον τοπικό μπέη το όνομα του οποίου μας είναι επίσης άγνωστο. Επίσης το όνομά της μετά το γάμο μας μαρτυρά πως αν δεν ήταν,  τουλάχιστον έγινε μουσουλμάνα μετά το γάμο της. Γνωστά όμως μας είναι τα κτήματά του, καθώς από τα τουρκικά τοπονύμια διακρίνουμε τι τοπονύμιο <<μπέη κάμπο >> δηλαδή ο κάμπος του μπέη. Αυτά βρίσκονταν νότια των Κρηνίδων και ως τα όρια της Λίμνης των Φίλιππων. Ανατολικά συνόρευαν με τα κτήματα της οικογένειας Μπόχονου. Εύκολα λοιπόν, μπορεί κανείς να καταλάβει τις αιτίες αυτού του γάμου. Το πιο πιθανό είναι πως και η ηλικιακή διαφορά μεταξύ τους να ήταν μεγάλη. Σίγουρα όμως λίγα χρόνια μετά το γάμο τους ο μπέης πέθανε και η Λατιφέ Χανούμ έμεινε χήρα.

Το 1912-13 μετά την απελευθέρωση της Μακεδονίας η Λατιφέ Χανούμ παραμένει στην περιοχή και εξακολουθεί να κατέχει τεράστιες εκτάσεις γης, πολύ μεγαλύτερες από αυτές που της άφησαν τόσο ο πατέρας της ( είναι άγνωστο αν είχε άλλα αδέρφια ), όσο και ο μπέης σύζυγός της. Η περιοχή που σήμερα βρίσκεται το ιδιωτικό ΚΤΕΟ στα Αμισιανά είναι δική της, και μάλιστα προήλθε από κληρονομία που της άφησε ο εκεί μπέης. Άγνωστο γιατί!!!

    Το 1924 γίνεται ανταλλαγή πληθυσμών μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας ( αλλά και Βουλγαρίας, Γιουγκοσλαβίας ). Η Λατιφέ Χανούμ παραμένει στα κτήματά της και ο λόγος είναι πως έχει Αγγλική υπηκοότητα. Πότε την απέκτησε και γιατί, μας είναι άγνωστό. Πάντως η ανταλλαγή πληθυσμών δεν την άγγιξε. Όλη την δεκαετία του 1920 η Λατιφέ Χανούμ εξακολουθούσε να έχει το σύνολο των κτημάτων της. Το 1932 όμως χάνει αρκετά από τα εδάφη της για τους λόγους που προαναφέρθηκαν, άλλα και επειδή έγινε σε όλη την ελληνική επικράτεια αναδασμός γης.

Την ίδια περίοδο η Λατιφέ Χανούμ φεύγει από την περιοχή όπου ήταν τα κτήματά της και εγκαθήστατε στη Δράμα, ενώ τα δύο παιδιά της είναι ήδη στην Μ. Βρετανία όπου ζουν μετά τις σπουδές τους εκεί.

Στα 1952-54 η Λατιφέ Χανούμ χάνει και το μεγαλύτερο μέρος των κτημάτων της, λόγω νέου αναδασμού γης. Είναι αυτή η περίοδος που παραχωρεί, άτυπα, τα Λασπόλουτρα, το χαμάμ και τα γύρω στρέμματα στην τότε κοινότητα Κρηνίδων. Αργότερα, το 1961, η δωρεά και παραχώρηση θα γίνουν και επίσημα. Το 1962 γίνεται η πρώτη  <<κανονική>> ενοικίαση του χώρου των λασπολούτρων  από την κοινότητα Κρηνίδων σε ιδιώτη. Έτσι λοιπόν ο πρώτος επίσημος ενοικιαστής του χώρου αυτού είναι ο Ελευθέριος Παπαδόπουλος από τις Κρηνίδες.

    Παρενθετικά να αναφέρω πως κατά τη διάρκεια της χούντας των συνταγματαρχών ο ιατρικός σύλλογος Καβάλας απαίτησε και πέτυχε να μπαζωθούν τα λασπόλουτρα και να σταματήσει η λειτουργία τους.

Το 1963 η Λατιφέ Χανούμ εγκαταλείπει την Ελλάδα και πηγαίνει να ζήσει στη Κωνσταντινούπολη, όπου από καιρό ζουν και δραστηριοποιούνται τα παιδιά της.

Το 1969 μια επιτροπή από τη τότε κοινότητα Κρηνίδων πηγαίνει στη Κωνσταντινούπολή προκειμένου να βρει τη Λατιφέ Χανούμ και να αγοράσει το χωράφια που της έχουν απομείνει στην περιοχή. Η Λατιφέ Χανούμ δεν ζει πια ( άρα πέθανε μεταξύ 1963 – 1969 ) και έτσι μιλούν με τα παιδιά της, τα οποία έχουν την αποκλειστική αντιπροσωπεία της Singer στη Τουρκία. Ο μεγάλος γιός της ξέρει ελληνικά ενώ ο μικρότερος τα μιλάει πάρα πολύ σπαστά, σύμφωνα με τη μαρτυρία ενός από την επιτροπή, του τότε γραμματέα της κοινότητας, Χατζησαββίδη Απόστολου ( μετέπειτα προέδρου του Δημοτικού συμβουλίου του Δήμου Φιλίππων. ) Η έκταση των χωραφιών που είχε απομείνει στη Λατιφε Χανουμ και στα παιδιά της ήταν περίπου 700 στρέμματα αλλά ενώ υπήρχε η διάθεση να γίνει η πώληση από τα παιδία της , αυτή κατέστη αδύνατη λόγω της απαγόρευσης εξαγωγής συναλλάγματος.

Αυτή είναι η ζωή της Λατιφέ Χανούμ, όσο μπορούμε να την ανιχνεύσουμε από τα λίγα στοιχεία που έχουμε στη διάθεσή μας. Στο μέλλον, ας ελπίσουμε πως νέα στοιχεία θα έρθουν στο φως γι΄ αυτήν τη πραγματικά μεγάλη γυναίκα.

Τάσος Σαββίδης, 17/09/2015