ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΒΑΣΙΛΑΚΗ. ΑΠΟ ΠΟΥ ΠΗΡΕ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΚΑΙ ΟΙ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΙΣ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ

                                                                                Σε όσους δεν είναι γνωστό, ο οικισμός Βασιλάκη βρίσκονταν κοντά στα σημερινά Αμισιανά. Μετά τον 2ο Παγκόσμιο πόλεμο, τη κατοχή και τον εμφύλιο που ακολούθησε, για τις ανάγκες του στρατού, ο οικισμός υποχρεώθηκε να εγκαταλείψει την περιοχή και να εγκατασταθεί σε μια νέα, που τους παραχώρησε το κράτος, λίγα μόλις χιλιόμετρα βορειότερα. Μαζί  με τους κατοίκους των Κοκάλων δημιούργησαν τον οικισμό του Σταυρού. Εύκολα μπορεί να καταλάβει κανείς πως ο οικισμός βρίσκονταν εκεί που σήμερα είναι οι αποθήκες του στρατού, κοντά στα Αμισιανά. Από πού όμως
προέρχεται το όνομα του Οικισμού; Πως ξεκινά η ιστορία του;
    Η περιοχή Βασιλάκη ήταν το ανατολικό σύνορο της πόλεως των Φιλίππων. Από εκεί συνέχιζε ο δρόμος για τη Κωνσταντινούπολη. Οι συνεχείς επιθέσεις των Σλαύων εναντίον των Φιλίππων, οι οποίες γινόντουσαν για εκατοντάδες χρόνια, αν  και αποτυχημένες εκτός από μία, είχαν ως συνέπεια κάποιες πληθυσμιακές μεταβολές στην επικράτεια της πόλεως. Οι στρατοί των Σλαύων ήταν μισθοφορικοί, ως εκ τούτου το μέγεθός του εξαρτιόταν από το χρυσάφι που μπορούσαν να διαθέσουν. Αυτός ήταν και ο λόγος που συνήθως ήταν μικροί στρατοί. Εκτός όμως από τους πολεμιστές είχαν και πολλούς δούλους, οι οποίοι είχαν την ευθύνη του εφοδιασμού και της μεταφοράς του οπλισμού. Μια συνηθισμένη αναλογία μεταξύ πολεμιστών και σκλάβων ήταν τρείς σκλάβοι για έναν πολεμιστή. Αυτό  έχει μεγάλη σημασία όπως θα δούμε παρακάτω! Ενώ λοιπόν, οι στρατοί ήταν μικροί σε αριθμό πολεμιστών, μαζί με τους σκλάβους ο αριθμός τους ανέβαινε σημαντικά. Για παράδειγμα ένας συνηθισμένος αριθμός πολεμιστών ήταν 800 άνδρες. Αριθμός μικρός, αν όμως σκεφτεί κανείς πως αυτοί έφερναν μαζί τους και 2400 σκλάβους, τότε ο αριθμός στους ανέβαινε σημαντικά.
Όπως είπαμε παραπάνω, οι επιθέσεις των Σλαύων ήταν αποτυχημένες ( εκτός από μία στην οποία βρήκαν τους Φιλίππους άδειους από κατοίκους!!! ). Τις πιο πολλές φορές έφταναν μέχρι τα τείχη ή τα εξωτερικά κάστρα και υποχωρούσαν έχοντας μεγάλες απώλειες. Πρέπει να σημειώσουμε εδώ πως το Βυζάντιο ( Κωνσταντινούπολη ) ποτέ δεν έστελνε στρατό για την άμυνα της πόλης ενάντια στους εχθρούς της. Οι Φίλιπποι είχαν δικό τους στρατό και μόνοι πολεμούσαν τους εισβολείς. Αυτός είναι και  ένας από τους λόγους που πάντα οι Φίλιπποι είχαν κακές σχέσεις με το Βυζάντιο. Είναι χαρακτηριστικό πως μετά τον 9ο αιώνα οι Φίλιπποι συμμετείχαν σε όλες τις αποσχιστικές επαναστάσεις εναντίον του Βυζαντίου. Το στοιχείο αυτό θα μας χρειασθεί παρακάτω. Όταν, λοιπόν, οι Φίλιπποι κατάφερναν και έτρεπαν σε φυγή τους Σλαύους εισβολείς, αυτοί φρόντιζαν να σώσουν δύο πράγματα. Α) τις ζωές τους, και β) τον οπλισμό τους. Εκείνο που δεν τους ενδιέφερε καθόλου ήταν οι σκλάβοι που κάθε φορά έφερναν μαζί τους. Αυτοί αφήνονταν πίσω και επειδή δεν ήταν πολεμιστές και δεν έφεραν όπλα πάνω τους κανείς δεν τους πείραζε. Επειδή ο αριθμός τους ήταν μερικές χιλιάδες κάθε φορά έπρεπε να ληφθεί μέριμνα για την τύχη τους. Αυτό που γίνονταν κάθε φορά ήταν να τους παραχωρηθεί μια περιοχή έξω από τον αστικό ιστό της πόλης και κάποιες εργασίες στα κτήματα. Έτσι προέκυψαν πολλοί Σλαυικοί οικισμοί στην περιοχή των Φιλίππων, τα ονόματα μερικών δε χρησιμοποιούνταν μέχρι πριν από μερικά χρόνια. Οικισμοί όπως Πράβι ( ή Πράβε ή Πραβιστα ), Μπόργιανη ( πευκώνας στα σλαυικά ), Πλεύνα, Δρέσνα, Μπουλούστρα, Προσοτσάνη, και πολλοί άλλοι, προέκυψαν από αυτή ακριβώς τη διαδικασία.

Βρισκόμαστε στα 1077, Αυτοκράτορας στο Βυζάντιο είναι ο Νικηφόρος Βοτανειάτης. Ο στρατηγός Νικηφόρος Βρυέννιος αυτοανακυρήσσεται αυτοκράτωρ των Ρωμαίων και ξέσπα μία ακόμη επανάσταση. Στις τάξεις του Βρυέννιου προσχωρούν όλες οι πόλεις της Μακεδονίας και της Δ. Θράκης ( και οι Φίλιπποι ). Σε μια μεγάλη μάχη που δίνεται κοντά στην σημερινή Αλεξανδρούπολη, ο Βρυέννιος ηττάται από τον στρατηγό του Βοτανειάτη ( και μετέπειτα αυτοκράτορα ) Αλέξιο Κομνηνό. ( Άννα Κομνηνή, Αλεξιάδα και Μιχαήλ Ατταλειάτης, Ιστορία ). Την εξέγερση όμως  του Βρυέννιου την συνεχίζει  ο Νικηφόρος Βασιλάκιος, επίσης στρατηγός και συγγενής του Βρυέννιου. Το 1080 δίνεται μια μάχη στον Αξιό μεταξύ των αποσχιστών υπό την ηγεσία του Νικηφόρου Βασιλάκιου και των Βυζαντινων , πιστών στον Βοτανειάτη, υπό την ηγεσία του Αλέξιου Κομνηνού. Ο Βασιλάκιος ηττάται κατά κράτος και ζητά καταφύγιο στη Θεσσαλονίκη. Ο Αλέξιος φθάνει έξω από τα τείχη της πόλης ( η Θεσσαλονίκη ήταν πάντα υπό καθεστώς μερικής αυτονομίας και ο ρωμαικός στρατός δεν είχε δικαίωμα να μπει στην πόλη )και ζητά να του παραδώσουν τον Βασιλάκιο, σε διαφορετική περίπτωση   τους απειλεί πως θα σπάσει το άβατο και θα μπει με τον στρατό του μέσα στην πόλη την οποία και θα καταστρέψει. Η θεσσαλονικείς, μπροστά στον κίνδυνο καταστροφής της πόλεώς τους, παραδίδουν τον Νικηφόρο Βασιλάκιο. Αμέσως μια αποστολή ξεκινά από το Βυζάντιο ( Κωνσταντινούπολη ) να παραλάβει τον Βασιλάκιο. Ταυτόχρονα μια αποστολή μεταφέρει τον Βασιλάκιο προς το Βυζάντιο, ώστε να συναντηθούν στη διαδρομή και έτσι να κερδίσουν χρόνο. Όπως μας ενημερώνει η κόρη του Αλέξιου Κομνηνου, Άννα, στο βιβλίο της << Αλεξιάδα>> οι δύο αποστολές συναντιούνται σε ένα οικισμό έξω από τους Φιλίππους, την Χλέπινα.

Η Άννα Κομνηνή αναφέρει πως αυτός ο οικισμός βρίσκονταν στο δρόμο μεταξύ Θεσσαλονίκης και Φιλίππων. Εκεί λοιπόν, στη Χλέπινα, οι φρουρά που μετέφερε τον Βασιλάκιο τον παραδίδει στη φρουρά που έφθασε από το Βυζάντιο. Στη Χλέπινα, έξω από τους Φιλίππους, και δίπλα σε μια πηγή ( βρύση ) η φρουρά τυφλώνει τον Βασιλάκιο. Όπως μας ενημερώνει η Άννα Κομνηνή, από τότε η πηγή ( βρύση ) πήρε το όνομα του Βασιλάκιου και οι κάτοικοι την ονόμαζαν <<πηγή>> Βασιλάκη. ( Η Άννα Κομνηνή γράφει περίπου 50 χρόνια μετά τα γεγονότα αυτά.) στα γεγονότα αυτά αναφέρεται και ο Μιχαήλ Ατταλειάτης στο βιβλίο του <<Ιστορία>>, αλλά όχι με τόσες λεπτομέρειες. Η Άννα Κομνηνή μας ενημερώνει ακόμη πως δίπλα στη βρύση όπου τύφλωσαν τον Νικηφόρο Βασιλάκιο υπήρχε ένα χάνι ή όπως το έλεγαν τότε mutatio.
Πολλούς ερευνητές απασχόλησε το πρόβλημα της ακριβούς τοποθεσίας της Χλέπινας. Τα μόνα στοιχεία που έχουμε είναι από την Άννα Κομνηνή, ότι δηλαδή βρίσκεται δίπλα στους Φιλίππους στο Δρόμο για τη Θεσσαλονίκη. Μεταξύ αυτών και εγώ! Και οφείλω να ομολογήσω πως οι προσπάθειές μου είχαν μηδενικό αποτέλεσμα. Καμιά βρύση Βασιλάκη δεν βρήκα και καμιά Χλέμπινα. O καθηγητής του Α.Π.Θ  Νικόλαος Μουτσόπουλος όμως, κατάφερε να βρεί  και τη πυγή και τη Χλέπινα αλλά και το mutatio.!

Αυτό που κατάλαβε ο καθηγητής, και δεν καταλάβαμε οι υπόλοιποι, ήταν πως η Άννα Κομνηνή δεν ήξερε καλά τη γεωγραφία της περιοχής. Έκανε λάθος που ανέφερε πως η Χλέπινα ήταν έξω από τους Φιλίππους, στο δρόμο για τη Θεσσαλονίκη. Η Χλέπινα ήταν έξω από τους Φιλίππους αλλά στο δρόμο για το Βυζάντιο! Ήρθε, λοιπόν, στην περιοχή των Φιλίππων και ανακάλυψε και το πηγάδι  ( τη βρύση του Βασιλάκη ) και το mutation, χάνι. Οι ονομασίες της περιοχής <<έδεναν>> απόλυτα με την ιστορία της Κομνηνής. Το μυστήριο είχε λυθεί!
    Η   <<πυγή Βασιλάκη>>, το <<κτήμα Βασιλάκη>> και ο οικισμός Βασιλάκη ήταν οι περιοχές που ανέφερε η Άννα Κομνηνή. Άλλωστε και τα ονόματα από εκεί προέρχονται. Ακόμα και το ύψωμα που βρίσκονται σήμερα οι κεραίες λέγεται <<ύψωμα Βασιλάκη>>. Ο οικισμός Χλέπινα ήταν ένας οικισμός σκλάβων που είχαν αφήσει πίσω τους οι αποτυχόντες Σλαύοι εισβολείς. Έτσι εξηγείται και το σλαυικό όνομα Χλέπινα(καλύβια στα Σλαυικά). Ταμγεγονότα όμως της εξέγερσης και μετέπειτα τύφλωσης του Νικηφόρου Βρυέννιου στην περιοχή, πρέπει να συνετάραξαν  τους γύρω κατοίκους. Έτσι λοιπόν, όλη η περιοχή ονομάστηκε <<Βασιλάκη>>, ο οικισμός άλλαξε όνομα κ.ο.κ. Μέχρι τις ημέρες μας το κτήμα που βρέθηκε το πηγάδι ονομάζονταν  <<κτήμα Βασιλάκη>>, ακόμα και ο τωρινός ιδιοκτήτης του κτήματος δεν ήξερε για ποιον λόγο είχε αυτό το όνομα, μιας και ο προηγούμενος ιδιοκτήτης δεν λέγονταν έτσι! Και ο οικισμός Βασιλάκη που υπήρχε πριν μερικά χρόνια, ήταν άγνωστο πως πήρε το όνομά του. Ήξεραν μόνο πως το κτήμα λέγονταν Βασιλάκη. Το κτήμα αυτό υπήρχε από την Οθωμανική περίοδο(οι τουρκοι το ονόμαζαν Βασλάκ). Εκεί κατοικούσαν, σε σπίτια μέσα στο κτήμα,  οι εργάτες γης. Αυτό συνεχίστηκε μέχρι τις  πρώτες δεκαετίες του 1900. Απογραφικά στοιχεία ( τα έχουμε δώσει σε παλαιότερη μελέτη που δημοσιεύσαμε στο μπλοκ ) μας δίνουν έναν αριθμό 50-60 κατοίκων, πριν φυσικά έρθουν οι πρόσφυγες.
    Σήμερα, άνθρωποι που δεν είναι ιδιαίτερα μεγάλοι σε ηλικία, θυμούνται το χάνι ή mutation, όπως το έλεγαν τότε. Δεν θα δώσουμε ακριβή τοποθεσία του για την αποφυγή κρουσμάτων χρυσοθηρίας, όπως είναι κατανοητό. Είναι συγκλονιστικό πως η μνήμη των γεγονότων της εποχής εκείνης ( 1080 ) έμεινε ζωντανή μέσα από τα τοπωνύμια, ενώ το γεγονός το ίδιο ξεχάστηκε μέσα στους αιώνες. Το όνομα του Νικηφόρου Βασιλάκιου πλανάται στην περιοχή των Φιλίππων. Για την ιστορία να αναφέρουμε πως τελικά ο Νικηφόρος Βασιλάκιος μεταφέρθηκε στο Βυζάντιο, φυλακίστηκε και λίγα χρόνια αργότερα αποφυλακίστηκε από τον Αυτοκράτορα πια Αλέξιο Κομνηνό, ο οποίος τον έκανε στρατιωτικό του σύμβουλο, αναγνωρίζοντας έτσι τις στρατηγικές τους ικανότητες!


Δρ. Σαββίδης Τάσος.
Κρηνίδες Φιλίππων, 20/09/2016