ΟΙ ΚΡΗΝΙΔΕΣ ΚΑΠΟΥ ΣΤΑ 1926…, ή ΜΗΠΩΣ ΟΧΙ;

Υπάρχουν περίοδοι στην ιστορία των Φιλίππων στις οποίες βίαια γεγονότα άλλαξαν τις όψεις των οικισμών. Για τις Κρηνίδες οι περίοδοι αυτοί, στην σύγχρονη ιστορία τους θα μπορούσαν να καταμετρηθούν σχετικά εύκολα.

1.      1721, η Οθωμανική διοίκηση αναγκάζει τους κατοίκους να μετακινηθούν και να μεταφέρουν  τις οικίες τους εκτός των τειχών. Παράλληλα τους απαγορεύει να περάσουν στο εσωτερικό ( στο περιτειχισμένο μέρος ) της πόλης. Οι κάτοικοι δημιουργούν τους γύρω οικισμούς, ενώ οι περισσότεροι κάνουν σπίτια από τα ερείπια της αρχαίας πόλης, νοτιοανατολικά των τειχών. Την ίδια περίοδο ο Οθωμανικός στρατός γκρεμίζει τα τείχη ( ήταν σε κακή κατάσταση ούτως ή άλλως ) και την ακρόπολη των Φιλίππων. Αυτά τα διαβάζουμε στα αρχεία της εκκλησίας της Ελλάδος και δεν αποτελούν ιστορία, αλλά καταγεγραμμένα γεγονότα την εποχή που συνετελέσθησαν.

2.      1770 – 1834. Το 1770 είναι η τελευταία φορά που συναντάμε

την πόλη με το όνομα <<ΦΙΛΙΠΠΟΙ>>, στα Οθωμανικά κρατικά έγγραφα ( οι Τούρκοι την πρόφεραν <<ΦΙΛΙΠΙΤΖΙΚ>> ). Αυτό δεν σημαίνει πως το 1770 εγκαταλείφθηκε η ονομασία Φιλιπποί, απλά είναι η τελευταία αναφορά κρατικού εγγράφου που έχουμε με την ονομασία αυτή. Το 1834 γνωρίζουμε, από ημερολόγιο ξένων επισκεπτών, πως τα νερά της λίμνης είχαν περάσει ακόμα και εντός των τειχών, ενώ ο οικισμός είχε ήδη μεταφερθεί βορειότερα. Άρα κάπου μεταξύ αυτών των δύο χρονολογιών οι κάτοικοι μετέφεραν τις οικίες τους βορειότερα, στις πλαγιές των βουνών, όπου δεν έφταναν τα νερά της λίμνης. Η πλαγιές των βουνών λέγονταν <<ΡΑΧΙΕΣ>>, την εποχή εκείνη, δηλαδή η ράχη του βουνού. Τη <<ΡΑΧΙΑ>> οι Τούρκοι την πρόφεραν <<ΡΑΧΤΣΑ>> και έτσι μας προέκυψε η νέα ονομασία, άγνωστο όμως πότε ακριβώς αντικατέστησε το <<ΦΙΛΙΠΠΟΙ>>. Το σίγουρο είναι πως τα 1848 ο οικισμός φέρει το όνομα <<ΡΑΧΤΣΑ>>,  μιας και το διαβάζουμε σε χάρτη της εποχής.

3.      1821. Ένας πολύ ισχυρός σεισμός θα πλήξει τον οικισμό, αλλά πολύ πιθανόν, και τα μνημεία της αρχαίας πόλης. Δεν έχουμε στοιχεία για το μέγεθος της καταστροφής στις Κρηνίδες, αλλά έχουμε για την Ελευθερούπολη ( Πράβιστα τότε ) της οποίας το 20% των κτηρίων καταστράφηκαν. Έχω την αίσθηση πως λόγω του σεισμού, κάποια αρχαία φράγματα σπάσανε στο Παγγαίο και στο Σύμβολο, με αποτέλεσμα να αυξηθεί η ποσότητα  των νερών που έπεφταν στη λίμνη. Μάλλον κάπου εκεί πρέπει να τοποθετήσουμε την μεταφορά των κατοίκων των Φιλίππων, από τα τείχη της Αρχαίας πόλης στις πλαγιές των βουνών.

4.      1913 -18. Οι δύο Βουλγαρικές κατοχές που έπληξαν τις Κρηνίδες, είχαν ως αποτέλεσμα να καταστραφούν περίπου 20 οικίες, ενώ πολλές ακόμα έπαθαν σοβαρές ζημιές.

5.      1924. Η άφιξη των προσφύγων από των Πόντο και την Μικρά Ασία, καθώς και οι επιστροφή, από τη Θεσσαλονίκη, των Θρακιωτών οι οποίοι είχαν διωχθεί από τους Βούλγαρους, θα δημιουργήσει την ανάγκη κατασκευής νέων οικιών. Καθώς μάλιστα οι ήδη υπάρχουσες ήταν σε άθλια κατάσταση, πολλές γκρεμίστηκαν και στη θέση τους χτίσθηκαν νέες. Άρα λοιπόν, η περίοδος 1925 – 1939, είναι μια περίοδος που οι Κρηνίδες αλλάζουν όψη.

Έκανα αυτή την μακρά εισαγωγή για να επισημάνω την δυσκολία που έχουμε στο να ταυτοποιήσουμε φωτογραφίες ή σκίτσα και χαρακτικά από τις περιόδους αυτές, ακριβώς διότι έγιναν μεγάλες αλλαγές. Στη φωτογραφία που δημοσιεύουμε σήμερα είναι πολύ χαρακτηριστικό το φαινόμενο αυτό. Πρόκειται για μια φωτογραφία που τραβήχτηκε μεταξύ του 1926 και του 1938, με πιο πιθανή χρονολογία αυτή του 1928. Η φωτογραφία αναφέρει πως απεικονίζει τις Κρηνίδες. Το σίγουρο είναι πως ο Paul Collart , ο οποίος τράβηξε την φωτογραφία, κατοικούσε στις Κρηνίδες. Ήταν ο υπεύθυνος ανασκαφών της Γαλλικής Αρχαιολογικής Σχολής και από το ημερολόγιό του γνωρίζουμε πως νοίκιαζε στις Κρηνίδες κατά την περίοδο των ανασκαφών. Αυτό που βλέπουμε είναι έναν κατηφορικό δρόμο ( η φωτογραφία είναι τραβηγμένη από ψηλά προς χαμηλά ). Δεξιά και αριστερά τους δρόμου υπάρχουν τέσσερα (4)   σπίτια με δύο ορόφους. Τα δύο δεν φαίνονται ολόκληρα αλλά μέρος τους, καθώς είναι το μέρος από το οποίο τραβάει ο Collart   τις φωτογραφίες, ενώ τα άλλα δύο φαίνονται καθαρά. Μετά από αυτά τα δύο σπίτια υπάρχει ένα μονόροφο και μπροστά από αυτό ένα  άνοιγμα σαν μικρή πλατεία. Δεν μπορώ να καταλάβω αν είναι καφενείο ή οικία. Πάντως υπάρχει μαζεμένος κόσμος γεγονός που δείχνει πως είτε κάτι γιορτάζουν ή κάποιο άλλο σημαντικό γεγονός τους έκανε να συγκεντρωθούν. Ανάμεσα στον συγκεντρωμένο κόσμο υπάρχουν γυναίκες και παιδιά, και καθώς την εποχή εκείνη οι γυναίκες και τα παιδιά δεν συνήθιζαν να πηγαίνουν στα καφενεία, οδηγούμαστε στο συμπέρασμα πως δεν πρόκειται για μια καθημερινή κατάσταση. Αν η φωτογραφία απεικονίζει πράγματι τις Κρηνίδες, τότε είναι απόγευμα, γεγονός που εύκολα συμπεραίνουμε από τις σκιές που πέφτουν. Από τις σκιές και το φώς, αν παρατηρήσουμε καλά τη φωτογραφία, καταλαβαίνουμε πως ο δρόμος συνεχίζει στα δεξιά του μονόροφου κτηρίου, μπροστά από το οποίο είναι μαζεμένος ο κόσμος. Η μόνη γειτονιά που θα μπορούσε να είναι η απεικονιζόμενη στις Κρηνίδες είναι αυτή πάνω από την παλαιά κοινότητα. Αν αυτό ισχύει, τότε το μονόροφο κτήριο είναι το καφενείο του <<Παλάση>>. Δυο πράγματα δεν ταιριάζουν στην φωτογραφία. Το ένα είναι το μεγάλο δένδρο που υπάρχει. Είναι όμως πολύ πιθανό να κόπηκε στα επόμενα ( της φωτογραφίας ) χρόνια. Το δεύτερο είναι το σπίτι στα αριστερά. Όλοι οι μεγάλοι σε ηλικία κάτοικοι των Κρηνίδων, στους οποίους απευθύνθηκα συμφωνούν πως αν δεν υπήρχε αυτό το σπίτι, τότε σίγουρα θα ήταν η γειτονιά πάνω από την παλαιά κοινότητα. Το σπίτι όμως στα αριστερά της φωτογραφίας είναι παλιό και σε άθλια κατάσταση. Είναι λοιπόν πολύ πιθανόν ( τους λόγους τους αναφέραμε στην αρχή του άρθρου ), να γκρεμίστηκε και να κατασκευάστηκε το σπίτι του Λαζαρίδη στη ίδια θέση, το οποίο θυμούνται οι παλαιότεροι. Διατηρώ τις επιφυλάξεις μου για το ο, τι πρόκειται για τις Κρηνίδες. Το γεγονός όμως πως αφενός είμαστε σε μια εποχή που Κρηνιδες αλλάζουν όψη, και αφετέρου η φωτογραφία είναι του Collart ο οποίος κατοικούσε στις Κρηνιδες, κάνουν αυτές τις επιφυλάξεις μου πολύ αδύναμες. Αν κάποιος γνωρίζει κάτι παραπάνω, θα τον παρακαλούσα να μας το γράψει ώστε να μας βοηθήσει να βγάλουμε ακόμη πιο ασφαλή συνπεράσματα.

Δρ. Τάσος Σαββίδης

Κρηνίδες Φιλίππων, 27/12/2017