ΣΤΑΥΡΟΣ ΑΜΥΓΔΑΛΕΩΝΑ-ΤΟ ΑΓΝΩΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΚΑΣΤΡΟ

Λίγοι γνωρίζουν πως στο Λόφο του Σταυρού υπήρχε ένα Βυζαντινό κάστρο, όμοιο, περίπου, με αυτό που υπάρχει στο δρόμο από την Ν. Πέραμο προς το Οφρύνιο ( στη παλαιά εθνική οδό, την παραλιακή όπως είναι πιο γνωστή ).  Πρόκειται για ένα σύμπλεγμα κτηρίων το οποίο περιβαλλόταν από περιτείχισμα. Θα ήταν λάθος να το παρομοιάσουμε με αυτό που υπάρχει στις Κρηνίδες καθώς εκείνα τα κτήρια και τα κάστρα αποτελούσαν την ακρόπολη των Φιλίππων, ενώ

αυτό εδώ, μάλλον, κάποιο <<εξωτερικό κάστρο>> όπως τα ονομάζει ο Ιωάννης Καντακουζηνός. Δυστυχώς ανάμεσα στους λίγους που γνωρίζουν για την ύπαρξη του Βυζαντινού Κάστρου στον Σταυρό είναι και οι αρχαιοκάπηλοι. Ίσως θα ήταν πιο σωστό αν έλεγα πως κυρίως αυτοί γνωρίζουν για την ύπαρξή του.  Αποτέλεσμα αυτής την γνώσης τους είναι η πλήρης καταστροφή του, καθώς οι ίδιοι πίστευαν ( και πιστεύουν ακόμη ) πως υπήρχαν αντικείμενα μεγάλης αρχαιολογικής αξίας στους τείχους του. Έτσι, μέσα σε λίγα χρόνια, ό, τι είχε απομείνει, έχει καταστραφεί από τη δράση του. Φυσικά η αρχαιολογική υπηρεσία ήταν, είναι και θα είναι απούσα, αφήνοντας στο έλεος των αρχαιοκάπηλων την ιστορία μας. Δεν γνωρίζω αν το κάστρο του Σταυρού κατασκευάστηκε σε εποχή προγενέστερη της Βυζαντινής ( ρωμαϊκής ή ελληνιστικής ). Τα σωζόμενα ερείπια είναι ελάχιστα αφενός και αφετέρου εγώ δεν είμαι αρχαιολόγος για να μπορώ να καταλάβω. Εκείνο που ξέρω όμως ( διότι το διαβάζω στις αρχαίες πηγές και το βλέπω καθημερινά με τα μάτια μου) είναι πως οι Φίλιπποι εκτείνονταν από το Δοξάτο, Καλαμπάκι, έως τον Σταυρό και εννοώ ή πόλη όχι η επικράτειά της.  Είναι προφανές πως το κάστρο είχε ως έργο, την παρακολούθηση των οδών από την Νεάπολή ( αν υπήρχε τότε ) και αργότερα Χριστούπολη και από την Πράβιστα ( τότε σίγουρα υπήρχε ). Δεν γνωρίζω πότε καταστράφηκε και πότε. Ίσως, όταν ο Ιωάννης Καντακουζηνός, όταν γράφει πως κατάφεραν να πάρουν κάποια εξωτερικά κάστρα των Φιλίππων αλλά όχι να περάσουν τα τείχη της, να εννοεί και το εν λόγω κάστρο. Το θεωρώ απίθανο όμως καθώς ο Ιωάννης Καντακουζηνός και Στέφανος Δουσάν έκαναν επιθέσεις στους Φιλίππους από τη Δυτική πλευρά της πόλης ( 1342-43 ). Ίσως, την ίδια χρονιά, η Άννα της Σαβοϊας, η οποία επιτέθηκε στην πόλη από ανατολικά με τον ρωμαϊκό ( βυζαντινό ) στρατό, χωρίς επιτυχία. Τέλος, θα μπορούσαμε να βάλουμε στο πεδίο των υποθέσεών μας και του Οθωμανούς, καθώς αυτοί σίγουρα κατέστρεψαν την Ακρόπολη των Φιλίππων και ενδεχομένως να έκαναν το ίδιο και με το κάστρο του Σταυρού. Αν έγινε από τους Οθωμανούς, τότε θα πρέπει να έγινε από το 1721 και πίσω καθώς αυτή είναι η χρονιά που καταστρέφουν τα τείχη και την ακρόπολη των Φιλίππων ( τα οποία μάλλον ήταν ήδη σε κακή κατάσταση ) αναγκάζουν τους κατοίκους να βγουν εκτός των τειχών. Το λόγο για τον οποίο το έκαναν δεν τον γνωρίζω, αλλά ήταν πάγια τακτική τους να καταστρέφουν τα τείχη, τα κάστρα και τις ακροπόλεις των πόλεων που είτε εξεγειρόταν, είτε ήταν επίφοβες για κάποια εξέγερση.

Δρ. Σαββίδης Τάσος

Κρηνίδες Φιλίππων 17/12/2017