ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΟΥΣ ΦΙΛΙΠΠΟΥΣ. 28 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 1721. ΜΕ ΦΙΡΜΑΝΙ ΤΟΥ ΣΟΥΛΤΑΝΟΥ ΑΧΜΕΤ Γ’ ΚΑΤΑΡΓΕΙΤΑΙ Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΡΜΑΤΟΛΩΝ.

28 Φεβρουαρίου του 1721. Με φιρμάνι του Σουλτάνου Αχμέτ Γ’ καταργείται ο θεσμός των αρματολών. Η εκτεταμένη <<συνεργασία>> των αρματολών με τους κλέφτες και οι επαναστατικές τους τάσεις, οδήγησαν τον Σουλτάνο σ΄ αυτήν την απόφαση.  Ο Αχμέτ Γ’ γεννήθηκε το στις 30 Δεκεμβρίου του 1673 στον Ντόμπιτζ της Βουλγαρίας και πέθανε την  1^η Ιουλίου του 1736 στην Κωνσταντινούπολη. Πατέρας του ήταν ο Μεχμέτ Δ΄, ενώ η μητέρα του ήταν Ελληνίδα Κρητικής καταγωγής, η Εμετουλάχ Ραμπιά Γκιουλνούς Σουλτάν.  Η περίοδος βασιλείας του
ήταν μεταξύ του 1703 και του 1730.  Στα 1721 όντως είναι η τελευταία χρονιά που αναφέρονται αρματολοί στους εξής καζάδες της Μακεδονίας: Αβερτ Χισάρ, Πετριτσίου, Νευροκοπίου, Γενιτσέ Βαρδάρ, Βοδενών, Βέροιας, Δράμας, Σερρών, Μελενίκου, Ζίχνας, Πράβιστας και Καβάλας. Η δική μας περιοχή είναι γεμάτη αρματολούς, όπως μπορούμε να διαπιστώσουμε από την παραπάνω αναφορά, καθώς αρματολίκια υπήρχαν στους καζάδες της Δράμας, της Ζίχνας, της Πράβιστας, και της Καβάλας. Για το πού ακριβώς άνηκαν οι Φίλιπποι το 1721, δεν είμαι σε θέση να γνωρίζω, πάντως σε φορολογικά κατάστιχα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας του 1676 ( 45 χρόνια πριν, δηλαδή ), υπάρχει ο Καζάς του Μπερεκετλή ( Δάτο ). Το 1721 είναι και η χρονιά που οι Φίλιπποι ( όσον αφορά την αρχαία πόλη εντός των τειχών ) εγκαταλείπονται, ενώ η μητρόπολη πηγαίνει για λίγο καιρό στη Δράμα αλλά γρήγορα θα μεταφερθεί στην Αλιστράτη. Οι κάτοικοι που θα απομείνουν στους Φιλίππους θα κάνουν έναν μικρό οικισμό ακριβώς έξω από τα τείχη, εκεί που σήμερα είναι η έξοδος του θεάτρου. Αργότερα θα μεταφερθούν λίγο πιο ορεινά στις πλάγιες των βουνών, και καθώς οι πλαγιές των βουνών, ήδη από τα ύστερα Βυζαντινά χρόνια. Λέγονταν ραχιές, θα προκύψει η Ραχτσά, ως παραφθορά ( Τουρκική ) της Ραχιάς! Τα ερείπια του μικρού οικισμού των κατοίκων της εντός των τειχών πόλης, που μεταφέρθηκαν έξω από αυτά, ήταν εμφανή στα μέσα το 19^ου αιώνα, καθώς υπάρχουν στους χάρτες του της Γαλλικής Σχολής Αθηνών, εκείνης της εποχής.  Ενώ λοιπόν δεν μας είναι γνωστό το μέχρι πότε υπήρχε ο καζάς του Μπερεκτλή μας είναι γνωστό το αν υπήρχε αρμοτολίκι στην περιοχή μας.  Τα τουρκικά τοπωνύμια μας βοηθούν σ΄ αυτό! Υπήρχε, λοιπόν, ένα στη θέση του Κρυονερίου. Το όνομα <<Γκουρουτσού>> αυτό ακριβώς σημαίνει, φυλάκιο του δρόμου. Οι αρματολοί, οι οποίοι ήταν κλέφτες που είχαν έρθει σε συμφωνία με την Πύλη και πλέον ασκούσαν νόμιμα την φύλαξη τον περασμάτων ( Δερβενιών ) παίρνονταν  <<διόδια>>, έκαναν αυτή ακριβώς τη δουλειά, σε αντάλλαγμα έπρεπε να αφήσουν την παλιά τους ασχολία, η οποία δεν διέφερε και πολλή από τη νέα. Ως κλέφτες δηλαδή, παραφύλαγαν στα περάσματα ( δερβένια ), σταματούσαν της εμπορικές πομπές και τις άφηναν να περάσουν μόνο μετά τη καταβολή λύτρων, ή πολλές φορές έκλεβαν το εμπόρευμα. Μετά τη συμφωνία τους με την Πύλη, μετατράπηκαν σε νόμιμους πλέον φύλακες ( Γκουρουτζούδες ) των περασμάτων ( δερβενίων ), εισπράττοντας τα νόμιμα διόδια. Με το πέρασμα των χρόνων όμως οι αρματολοί αντί να κυνηγούν του κλέφτες, συνεργάζονταν μαζί τους, αυτό το φαινόμενο ανάγκαζε τον Αχμέτ Γ’ να καταργήσει το θεσμό των αρματολών ( ο οποίος επανήλθε μετά από μερικά χρόνια ).  Ένα ερώτημα είναι αν αυτό το φιρμάνι είχε καθολική αξία! Όπως μας ενημερώνει ο καθηγητής Βακαλόπουλος, την απάντηση μας τη δίνει ένα έγγραφο του ιεροδικείου της Βέροιας του 1730, το οποίο βεβαιώνει πως πραγματικά το 1721 έγινε η κατάργηση των αρματολικιών και πως η σχετική διαταγή προέβλεπε οι ίδιοι οι κάτοικοι να φυλάγουν τους τόπους των καζάδων, χωρίς να εισπράττουν τίποτα σε χρήμα ή προϊόντα από τους διερχόμενους εμπόρους των περασμάτων. Φαίνεται όμως, πως συχνά οι κάτοικοι παραβίαζαν αυτή τη διάταξη γεγονός που εξόργιζε των Σουλτάνο. Οι ληστείες, είναι γεγονός, δεν σταμάτησαν και ο Σουλτάνος θα αναγκασθεί να ξαναφέρει των θεσμό των αρματολικίων. Οι νέοι αρματολοί είναι αποκλειστικά και μόνο μουσουλμάνοι οι οποίο απολαμβάνουν της εμπιστοσύνης και έχουν της έγκριση των αγιάν ( τοπικών προεστών, συμβούλων ). Οι μουχτάρηδες ( πρόεδροι ) των χωριών εγγυώνται προσωπικά για την τιμιότητά τους. Είναι γεγονός πως την περίοδο 1748 – 1800 δεν αναφέρονται χριστιανοί αρματολοί, όχι μόνο στην περιοχή των Φιλίππων, αλλά σε όλη τη Μακεδονία. Υπήρχαν όμως κλέφτες, που έσπερναν τον τρόμο στις Οθωμανικές αρχές, αλλά κάποιες φορές δρούσαν με την ανοχή τους.

            Για όσους ενδιαφέρονται για τις πηγές, καθώς γνωρίζω πως το συγκεκριμένο θέμα, υπάρχουν πολλοί που το ψάχνουν σε βάθος:

1.      Απόστολος Βακαλόπουλος, Ιστορία της Μακεδονίας 1354 -1833

2.      Βασδραβέλλη, Αρχείον Θεσσαλονίκης

3.      Βασδραβέλλη, Αρματολοί και κλέφτες

4.      Βασδραβέλλη, Αρχείον Βέροιας – Νάουσας

5.      Μέρτζιού, Μνημεία

6.      N. Svoronos, Le commerce de Salonique

Δρ. Τάσος Σαββίδης

Κρηνίδες Φιλίππων, 27/02/2017