ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΟΥΣ ΦΙΛΙΠΠΟΥΣ. 14 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 1347 μ. Χ. Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΦΙΛΙΠΠΩΝ, ΝΕΟΦΥΤΟΣ Α΄, ΣΥΝΑΝΤΑ ΤΗΝ ΑΝΝΑ ΤΗΣ ΣΑΒΟΪΑΣ ( ΜΗΤΕΡΑ ΤΟΥ ΑΝΔΟΝΕΙΚΟΥ Γ’ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΟΥΣΙΑ ΑΥΤΟΚΡΑΤΕΙΡΑ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ ) ΩΣ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΟΣ ΤΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΚΑΝΤΑΚΟΥΖΗΝΟΥ.

14 Νοεμβρίου 1347 μ. Χ., ο μητροπολίτης Φιλίππων, Νεόφυτος Α’ συναντά την Άννα της Σαβοίας.  ο Νεόφυτος Α΄, συναντά την Άννα της Σαβοίας ως εκπρόσωπος του Ιωάννη Καντακουζηνού. Η συνάντηση θα γίνει στο Διδυμότειχο και δεν θα είναι πετυχημένη. Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή.  Ο Ιωάννης Καντακουζηνός είναι σε εμφύλιο πόλεμο με τους Παλαιολόγους για την διεκδίκηση του θρόνου. Η απρονοησία του Ανδρόνικου Γ' να ορίσει διάδοχο έφερε το κράτος σε ένα επικίνδυνο καθεστώς ακυβερνησίας. Ο ανήλικος γιος του Ιωάννης Ε' δεν είχε στεφθεί συναυτοκράτορας και έτσι δημιουργήθηκε σοβαρό πολιτικό πρόβλημα, το οποίο έσπευσαν να εκμεταλλευτούν διάφοροι παράγοντες της εξουσίας, όπως η Αυτοκράτειρα και χήρα του Ανδρόνικου Άννα της Σαβοΐας, ο φιλόδοξος Πατριάρχης Ιωάννης Καλέκας και ο στρατηγός Αλέξιος Απόκαυκος. Μόνος εγγυητής της
ομαλότητας σε αυτό το χάος ήταν ο έντιμος και πιστός Ιωάννης Καντακουζηνός, ο οποίος είχε σταθεί στο πλευρό του αυτοκράτορα μέχρι το τέλος, και ο οποίος αρχικά προσπάθησε να εξασφαλίσει τα δικαιώματα του νεαρού Ιωάννη, στο τέλος όμως βρέθηκε αντιμέτωπος μαζί του. Βέβαια ο Ιωάννης Καντακουζηνός είχε βασιλικό αίμα, καθώς ήταν γιος της Θεοδώρας Αγγελίνας Παλαιολογίνας Καντακουζηνής, άρα το πλήρες όνομά του θα μπορούσε να είναι Ιωάννης Άγγελος Παλαιολόγος Καντακουζηνός. Όντας συχνά σε εκστρατείες, ήταν εύκολος στόχος των μηχανορραφιών της Κωνσταντινούπολης. Ο εμφύλιος πόλεμος ξεκινά το 1341 και στη διάρκειά του οι αντίπαλες πλευρές αναγκάστηκαν να συνάψουν συμμαχίες με εχθρούς του Βυζαντίου, όπως το Στέφανο Δουσάν της Σερβίας ο οποίος άλλαξε στρατόπεδα κατά τα ίδια συμφέροντα, αλλά ακόμα και τους ίδιους τους Τούρκους, τους οποίους έφεραν ως επιδιαιτητές οι ίδιοι οι Βυζαντινοί στην καθαρά εσωτερική αυτή υπόθεση. Παράλληλα, ξόδεψαν κάθε ίχνος χρυσού που υπήρχε διαθέσιμο, με χαρακτηριστικό δείγμα την κατάθεση των αυτοκρατορικών κοσμημάτων σε βενετικό ενεχυροδανειστήριο από την Άννα της Σαβοίας έναντι ευτελούς ποσού. Η διαμάχη τελείωσε το 1347, με πρώτο αυτοκράτορα τον ανήλικο Ιωάννη Ε' Παλαιολόγο και συναυτοκράτορα τον Ιωάννη ΣΤ' Καντακουζηνό. Οι εμφύλιες συγκρούσεις, όμως, έληξαν οριστικά μόνο όταν ο δεύτερος παραιτήθηκε από το θρόνο το 1354, και εκάρη μοναχός με το όνομα Ιωάσαφ, αφήνοντας μόνο ηγέτη το νεαρό Παλαιολόγο. Αυτό είναι το ιστορικό πλαίσιο μέσα στο οποίο βρισκόμαστε. Όσον αφορά τους Φιλίππους, είχαν καταληφθεί, έπειτα από δύο χρόνια σκληρών μαχών, από τον Ιωάννη Καντακουζηνό και τον Στέφανο Δουσάν. Οι Φίλιπποι δεν ήταν φιλικά διακείμενοι ούτε προς το Βυζάντιο, ούτε προς τον Ιωάννη Καντακουζηνό και τον Σρεφανο Δουσάν. Όσον αφορά τον μητροπολίτη Νεόφυτο Α΄, είχε γίνει μητροπολίτης Φιλίππων το 1338  ( διαδέχθηκε τον Καλλίνικο Α΄ ) και θα παρέμενε στα θέση αυτή έως το 1371, οπότε θα τον διαδεχόταν ο Ιωάσαφ ( ως τοποτηρητής, καθώς δεν τοποθετήθηκε νέος μητροπολίτης ). Είναι απορίας άξιο γιατί ο Ιωάννης Καντακουζηνός έστειλε τον Νεόφυτο Α΄ ως εκπρόσωπό του. Οι Φίλιπποι ήταν εχθρικοί απέναντί του ( απόδειξη πως λίγα χρόνια μετά, το 1355,  έπιασαν αιχμάλωτο τον γιο του Ματθαίο και τον <<πούλησαν>> στους Σέρβους ), αλλά ούτε και στο Βυζάντιο. Ενδεχομένως ο Νεόφυτος να μην συμφωνούσε με τους υπόλοιπους κατοίκους των Φιλίππων και να είχε καλές σχέσεις με τον Ιωάννη Καντακουζηνό. Πιθανόν να έπαιξε και καταλυτικό  ρόλο στην κατάληψη της πόλης από αυτόν. Μόνο υποθέσεις μπορούμε να κάνουμε καθώς δεν είναι ξεκάθαρο με ποιον τρόπο κατάφεραν να καταλάβουν την πόλη ( ο Ιωάννης Καντακουζηνός και ο Στέφανος Δουσάν ). Από την άλλη πλευρά, όταν οι Φίλιπποι κατάφεραν  να ανακτήσουν την αυτονομίας του ( πριν το 1355 ), οι κάτοικοι δεν πήραν μέτρα εναντίον του Νεοφύτου Α΄.   Όπως και να έχουν τα πράγματα, Ο Νεόφυτος δεν καταφέρνει να φέρει σε κάποια συμφωνία την Άννα της Σαβοίας και επιστρέφει άπραγος στους Φιλίππους. Θα ακολουθήσουν άλλες δύο συναντήσεις αντιπροσωπειών των δύο πλευρών. Η μία την ίδια χρονιά και η δεύτερη ( που θα φέρει κάποια συμφωνία ) τον Φεβρουάριο του επόμενου έτους. Θα έχουμε την ευκαιρία, μέσα από αυτή τη στήλη να παρακολουθήσουμε και τις δύο αυτές συναντήσεις καθώς ο Νεόφυτος ο Α΄ συμμετείχε και στις επόμενες δύο!

Για όσους ενδιαφέρονται για τις πηγές μου, αυτές είναι κατά κύριο λόγο, ο Ιωάννης Καντακουζηνός ( Ιστοριών Βιβλία Δ’ ) και ο Νικηφόρος Γρηγοράς ( Ρωμαϊκή Ιστορία ).

Δρ. Τάσος Σαββίδης

Κρηνίδες Φιλίππων, 13/11/2016.