ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΟΥΣ ΦΙΛΙΠΠΟΥΣ. 30 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΤΟΥ 1607. ΠΕΘΑΙΝΕΙ Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΕΛΛΗΝΑΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ ΚΑΙ ΟΡΑΜΑΤΙΣΤΗΣ ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ Ο ΟΠΟΙΟΣ ΣΥΝΟΔΕΥΣΕ ΤΟΝ ΜΑΡΤΙΝΟ ΚΡΟΥΣΙΟ ΣΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΤΟΥ ΣΤΟΥΣ ΦΙΛΙΠΠΟΥΣ.

   

  30 Σεπτεμβρίου του 1607. Ένας από τους σημαντικότερους φιλολόγους και λογίους που είχε να επιδείξει το Ελληνικό στοιχείο της Κωνσταντινούπολης στο δεύτερο μισό του 16^ου και το πρώτο μισό του 17^ου αιώνος, ο Θεοδόσιος Ζυγομαλάς, πεθαίνει, σε ηλικία 63 ετών ( είχε γεννηθεί το 1544 στο  Ναύπλιο ). Ο Θεοδόσιος Ζυγομαλάς διατηρούσε πολύ καλές σχέσεις με τον Γερμανό φιλόσοφο Μαρτίνο Κρούσιο, έναν από τους σημαντικότερους ανθρώπους της Ευρωπαϊκής αναγέννησης και του διαφωτισμού που ακολούθησε. Είναι, κάτι παραπάνω από σίγουρο, πως ο Θεοδόσιος Ζυγομαλάς συνόδευσε  ( στην πραγματικότητα καθοδήγησε, υπέδειξε ) τον Μαρτίνο Κρούσιο στο ταξίδι του στους Φιλίππους.
Ο Θεοδόσιος Ζυγομαλάς Γεννήθηκε στο Ναύπλιο από γνωστή οικογένεια της Αργολίδας, το αρχικό επώνυμο της οποίας ήταν φαίνεται Σαγομαλάς. Μαθήτευσε κοντά στον πατέρα του Ιωάννη Ζυγομαλά. Το 1555 η οικογένεια μετακόμισε στην Κωνσταντινούπολη, όπου ο πατέρας ασκούσε ήδη καθήκοντα λαϊκού αξιωματούχου και ρήτορα στο Πατριαρχείο, διδάσκοντας ταυτόχρονα τα αρχαία ελληνικά και αντιγράφοντας κατά παραγγελία χειρόγραφα. Το 1564 ο εικοσάχρονος Θεοδόσιος μαρτυρείται ως νοτάριος του Οικουμενικού Πατριαρχείου και κωδικογράφος (αντιγραφέας χειρογράφων βιβλίων), ενώ ήδη το 1574 έχει προαχθεί σε πρωτονοτάριο της Μεγάλης Εκκλησίας. Τέλος στα μέσα του 1591 ανέρχεται στο αξίωμα του δικαιοφύλακα.

Είναι γνωστός χάρη στην μακρόχρονη αλληλογραφία και φιλία του με τον Γερμανό φιλόλογο Μαρτίνο Κρούσιο (γερμ. Martin Crusius), καθηγητή της αρχαίας ελληνικής και της λατινικής φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο του Τύμπιγκεν (γερμ. Universität Τübingen). Ο τελευταίος σημείωνε στο αναλυτικό του ημερολόγιο για μια εικοσιπενταετία, όλες τις πληροφορίες που του έστελνε ο Θεοδόσιος και πολλές από αυτές δημοσίευσε στα βιβλία του, κυρίως στο "Turcograeciae libri octo" (1584). Χάρις σε αυτές τις πληροφορίες του Θεοδοσίου και στα δημοσιεύματα του Κρουσίου, αρχίζει να αναπτύσσεται την εποχή εκείνη το ενδιαφέρον των Ευρωπαίων για τους Έλληνες, χαρακτηρίζοντάς τους για πρώτη φορά απογόνους των αρχαίων Ελλήνων και των Βυζαντινών. Πρόκειται για το πνευματικό και ιδεολογικό ρεύμα που θα εξελιχθεί υπό το όνομα "Φιλελληνισμός". Οι πληροφορίες αυτές αποτελούν, επίσης, χρησιμότατη πηγή για τους σημερινούς ιστορικούς. Η πρόσφατη ανακάλυψη άγνωστου ως σήμερα αρχειακού υλικού στην Βιβλιοθήκη της πόλης Γκότα (Gotha, Γερμανία) αναμένεται να φέρει στο φως περισσότερα νέα στοιχεία (έκδοση ετοιμάζεται από τους Christian Gastgeber και Giuseppe de Gregorio).
Προς χάριν του Κρουσίου, ο Θεοδόσιος μετέφερε στην δημώδη γλώσσα της εποχής αρκετά κλασσικά και βυζαντινά κείμενα, όπως και επιστολές ή δικαιοπραξίες της εποχής του, που έτσι έκαναν γνωστό και το ομιλούμενο ιδίωμα στους τότε Ευρωπαίους. Η χρησιμότητα των κειμένων αυτών είναι πολύτιμη στους φιλόλογους και τους γλωσσολόγους. Φιλίες ανέπτυξε ο Θεοδόσιος και με άλλους ουμανιστές, όπως τους Γερμανούς Johannes Löwenklau ή Leunclavius (όνομα που ο Θεοδόσιος εξελλήνισε με την μορφή "Λεοντόνυχος"), Stefan Gerlach, τον Salomon Schweigger (γνωστός και στην εξελληνισμένη μορφή "Σολομών ο Σιωπικός"), τον Γάλλο Philippe du Fresne-Canaye, τον Ολλανδό Georgius Dousa, τον Πολωνό Andrea Taranowski κ.ά. Η συμμετοχή του στην ανταλλαγή θεολογικών θέσεων και προτάσεων μεταξύ του πατριάρχη Ιερεμία Β' του Τρανού και των λουθηρανών θεολόγων της Τυβίγγης φαίνεται περιορισμένη και πάντως όχι αποφασιστική ( τα βιογραφικά στοιχεία προέρχονται από τη ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ ).
Χάθηκε μάλλον στην επιδημία πανώλης που έπληξε την Κωνσταντινούπολη το 1607. Η χρονολόγηση του θανάτου του Θεοδοσίου κατά το 1614 οφείλεται σε εσφαλμένη ανάγνωση ιστορικών δεδομένων από τον Αιμίλιο Λεγκράν (καθώς έδειξε ο Turyn). Η πολυάριθμη οικογένειά του μετακόμισε σε διάφορα μέρη. Απόγονοί του μαρτυρούνται έως τον 19ο αιώνα στην Χίο, και σήμερα σε διάφορα μέρη του κόσμου.

Δρ. Τάσος Σαββίδης
Κρηνίδες Φιλίππων, 30/09/2017