Η ΜΕΓΑΛΗ ΑΠΑΤΗ ΕΙΣ ΒΑΡΟΣ ΤΩΝ ΚΡΗΝΙΔΩΝ. Ο ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ 1902 ΠΟΥ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΠΩΣ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΚΡΗΝΙΔΕΣ ΔΕΝ ΕΠΑΨΕ ΠΟΤΕ ΝΑ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙΤΑΙ. ΥΠΟΛΟΓΗ Η ΕΦΟΡΕΙΑ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

            Είναι μερικά χρόνια τώρα που υποστηρίζω πως το όνομα «Κρηνίδες» δεν έπαψε να χρησιμοποιείται ποτέ. Το Ραχτσά ( με όλες τις παραφράσεις του ), ήταν μία λέξη αφενός ελληνική, αφετέρου ήταν μία περιοχή των Φιλίππων που δήλωνε αυτό ακριβώς που ήταν, δηλαδή οι πλαγιές των βουνών. Από τα χρόνια της ύστερης βυζαντινής αυτοκρατορίας οι πλαγιές των βουνών λέγονταν ραχιές. Στη αρχαΐζουσα που χρησιμοποιούσαν τότε « Ραχιαί», λέξη που οι τουρκόφωνοι την πρόφεραν «Ραχτσά» ή «Ράχτσα» ή όπως αλλιώς τους ήταν πιο εύκολο. Είχα διαβάσει σε διάφορα κείμενα του 19^ου και των αρχών του 20^ου αιώνα, για μία περιοχή των Φιλίππων με το όνομα «Κρηνίδες πηγές». Επειδή Κρηνίδες και πηγές είναι λέξεις με σχεδόν την ίδια σημασία, ήταν σχετικά εύκολο να καταλάβω πως την ονομασία αυτή την έβγαλαν οι τουρκόφωνοι οι οποίοι τα μπέρδεψαν λίγο νη γνωρίζοντας την Ελληνική γλώσσα. Όταν διετύπωσα την θεωρεία πως το όνομα Κρηνίδες δεν έπαψε να χρησιμοποιείται ποτέ και πως η Ραχτσά ήραν μέρος των Κρηνίδων, αυτός που αντέδρασε περισσότερο από κάθε άλλον, ήταν ο δάσκαλος Κυριάκος Κελίδης. Πριν από μερικές εβδομάδες όμως, ο ίδιος ο Κυριάκος Κελίδης, μου έστειλε ένα κείμενο με έναν χάρτη ο οποίος αποδεικνύει αυτό ακριβώς που τα τελευταία χρόνια υποστηρίζω. Ο χάρτης είναι του 1902 και παρουσιάστηκε σε επιστημονικό συνέδριο στην Αθήνα το 1905 από τον καθηγητή ( υφηγητής τότε ) αρχαιολογίας Γεώργιο Λαμπάκη. Τόσο το κείμενο, όσο και ο χάρτης με δ΄θο φωτογραφίες, δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό «Δελτίον της χριστιανικής αρχαιολογικής εταιρείας» το 1906. Η ομάδα αυτή είχε επισκεφθεί τους Φιλίππους το 1902. Προσωπικά είχα το ημερολόγιό τους, το οποίο δεν περιελάμβανε τον χάρτη, αλλά μόνο τις δύο φωτογραφίες ( μία της Βασιλικής Β΄ και μία του ποταμού Ζυγάκτη ). Ο Κυριακός Κελίδης βρήκε

την παρουσίαση του καθηγητή και τον χάρτη. Αμέσως μου έστειλε όλα τα στοιχεία. Για όσους δεν γνωρίζουν, ο Κυριάκος Κελίδης είναι ένας βαθύς γνώστης της τοπικής ιστορίας με πολύ σοβαρές έρευνες γύρω από το θέμα. Υπήρξε πρόεδρος του δημοτικού συμβουλίου του δήμου Φιλίππων στην τελευταία θητεία του Λ. Κωταΐδη. Ο χάρτης αυτός, παρότι είναι γεμάτος λάθη, μας δίνει απίστευτες πληροφορίες που ανατρέπουν τα όσα εσφαλμένα γνωρίζαμε μέχρι σήμερα! Το κυριότερο είναι το γεγονός πως αναφέρει την λέξη «Κρηνίδες» δύο φορές, ενώ μία τη λέξη «Ραχδιέ» που προφανώς εννοεί την Ραχτσά! Ως Κρηνίδες αναφέρει ένας οικισμό στα λασπόλουτρα, το οποία ονομάζει « θερμά λουτρά Αλεξάνδρου». Τον οικισμό αυτό τον εμφανίζει ως ερείπια των Κρηνίδων. Λίγο πιο πάνω, στη θέση που σήμερα είναι το Άνω Κεφαλάρι, εμφανίζει έναν οικισμό με το όνομα Κρηνίδες ή Κρηνίδες πηγές, αναφέροντας όμως ταυτόχρονα και το όνομα «Βουνάρ βασι», που προφανώς είναι το Μπουνάρ Μπασί. Είναι εμφανής η διάθεση αυτών που έκαναν τον χάρτη να βάλουν μία ελληνική προφορά στις τουρκικές λέξεις. Το 1902 δε υπήρχε το Κεφαλάρι, ούτε η Λυδία, δυτικά των Κρηνιδων, όπως και ο Καλαμώνας. Υπήρχε όμως ο Άγιος Αθανάσιος, ο οποίος τότε ονομαζόταν Μπόογιάν και στον χάρτη τον αναφέρει ως «Βούργιανη». Πιο δυτικά υπήρχε το Δοξάτο ( αυτό δεν του αλλάζει το όνομα ). Τη Φτελιά όμως την παρουσιάζει ως τσιφλίκι, όχι ως οικισμό και μάλιστα όχι στη θέση που είναι σήμερα, αλλά ανάμεσα στον Άγιο Αθανάσιο και τις Κρηνίδες! Ανατολικά των Κρηνίδων αναφέρει την «Σελιάν» και πιο ανατολικά το «Κουρουδζού» και το «Ζυγοστόν», λίγο πιο νότια όμως από τις θέσεις που έχουν σήμερα! Νοτιοανατολικά των Κρηνίδων, αναφέρει το Πολύστυλο ως τσιφλίκι, αλλά με μία παράφραση της Πουλούτσκας, ως « Πόλοσκα».  Παραδόξως, δεν αναφέρει το Δάτο ( Μπερεκετλί τότε ), αλλά ίσως να είναι παρακάτω στο χάρτη, σε σημείο που δεν φαίνεται στη φωτογραφία. Ο Αμυγδαλεώναςδεν υπήρχε τότε. Ο χάρτης αυτός παρουσιάστηκε σε επιστημονικό συνέδριο από καθηγητή αρχαιολογίας, δεν παρουσιάστηκε σε μία παρέα αργόσχολων. Είναι σίγουρα γνωστός στην Εφορεία Αρχαιοτήτων και πάντα ήταν. Αριστοτεχνικά τον απέκρυπταν από τη δημοσιότητα και τα μάτια των κατοίκων των Φιλίππων. Ίσως ήρθε η ώρα να μας δώσουν κάποιες εξηγήσεις. Γιατί πότε , μα ποτέ, δεν ανέφεραν την ύπαρξη αυτού του χάρτη; Γιατί μας πλάσαραν το παραμύθι της Ραχτσάς, ως διαδόχου ονόματος των Φιλίππων και των Κρηνίδων; Γιατί μας λένε μέχρι σήμερα πως οι κάτοικοι των Φιλίππων εγκατέλειψαν την πόλη και η περιοχή κατοικήθηκε αποκλειστικά από Γιουρούκους και Κονιάρους; Οι Γιουρούκοι και οι Κονιάροι γνώριζαν αρχαία Ελληνικά και έδωσαν αυτά τα ονόματα; Υπάρχουν Κρηνίδες και στη Βόρεια Κίνα και Μογγολία και από εκεί έφεραν το όνομα; Το γεγονός απόκρυψης του χάρτη και των στοιχείων του έχει καμία σχέση με τον διακαή πόθο της Καβάλλας να αποτινάξει τις τουρκικές καταβολές της και να εμφανιστεί ως η διάδοχη κατάσταση των Φιλίππων; Τον όρκο που δώσατε όταν πήρατε το πτυχίο σας, κύριοι και κυρίες, της αρχαιολογικής πλαστογραφικής εταιρείας της Καβάλλας, τον διαβάσατε καμία φορά; Αυτά έλεγε ο όρκος σας; Πως πρέπει να αποκρύπτετε τόσο σοβαρά ιστορικά στοιχεία από τον Ελληνικό λαό, που κατά τα άλλα, είναι «κυρίαρχος»; Ποιος σας έδωσε αυτό το δικαίωμα; Από πού αντλείται το δικαίωμα να παραχαράσετε την ιστορία; Επειδή δεν έχετε διαβάσει ποτέ την Ιλιάδα και πολύ αμφιβάλω αν γνωρίζετε ποιος την έγραψε, θα σας πως αυτό που είπε στους Αργείους ο Νέστωρ (αυτόν και αν δεν γνωρίζετε ): «Αιδώς Αργείοι»!

            Θέλω να ευχαριστήσω το Κυριάκο Κελίδη για τον χάρτη που μου έστειλε, αλλά κυρίως για το γεγονός πως όλα αυτά τα χρόνια υπήρξε ένας από τους δασκάλους μου στην έρευνα της τοπικής ιστορίας. Ευχαριστώ πολύ Δάσκαλε!

Δρ. Τάσος Σαββίδης

Κρηνίδες ( σύμφωνα και με την Οθωμανική αυτοκρατορία  ) Φιλίππων, 06/10/2018