Στο τεύχος 116 του περιοδικού Αρχαιολογία και τέχνες ( Σεπτέμβριος 2010 ) δημοσιεύεται ένα άρθρο με τον τίτλο « Φίλιπποι, η ύδρευση της αρχαίας πόλης» και υπογράφεται από τον κύριο Ι. Ηλιάδη, υπαλλήλου της 12ης εφορείας βυζαντινών αρχαιοτήτων. Το άρθρο βρίθει ανακριβειών και όχι μόνο. Οι σπουδές μου βέβαια είναι στη τεχνολογία της φυτικής παραγωγής, τη διαχείριση φυσικών οικοσυστημάτων και τη κλασική μουσική αλλά και του κ. Ηλιάδη, από όσο ξέρω, είναι στην ηλεκτρολογία, άρα ξεκινούμε και οι δύο από την ίδια βάση. Δεν θα αναφέρω καθόλου τις προσωπικές μου απόψεις αλλά θα περιορισθώ αυστηρά στην βιβλιογραφία, στα σημεία εκείνα που νομίζω ότι δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα.
Το άρθρο ξεκινά με μια αναφορά στον προϊστορικό οικισμό του Ντικιλί τας, λέγοντας ότι « αναπτύχθηκε σε έναν χαμηλό λόφο ,2χλμ ανατολικά του αρχαιολογικού χώρου των Φιλίππων. Αργότερα εγκαταλείπεται και ιδρύεται νέος οικισμός ( 360/359π.Χ) από Θάσιους». Ο οικισμός του Ντικιλίτας τας
χρονολογείται από το 5500 - 5000 π.Χ και κατοικείται συνεχώς έως το 750 - 700π.Χ. Ο οικισμός δεν αναπτύχθηκε σε κανέναν λόφο. Ο λόφος προέκυψε με το πέρασμα των χρόνων από τις συνεχείς επιχωματώσεις καθώς καινούργια κτίρια κατασκευάζονταν πάνω στα ερείπια των παλιών. Τα κτίρια κατασκευάζονταν από χώμα, ξύλα και πέτρες, με το πέρασμα λοιπόν χιλιάδων χρόνων δημιουργήθηκε ο λόφος που φαίνεται σήμερα. Αργότερα οι κάτοικοί του εγκαθίστανται δυτικότερα στο λόφο που αργότερα ιδρύονται οι Κρηνίδες, πιθανόν λόγω αύξησης του πληθυσμού τους.( Γαλλική αρχαιολογική σχολή και Γούναρης Γ., Φίλιπποι, αρχαιολογικός οδηγός.).Δεν εγκαταλείπουν την περιοχή δηλαδή, αλλά απλώς μεταφέρονται ελάχιστα δυτικότερα. Η επόμενη αναφορά για την περιοχή γίνεται περίπου το 550 π.Χ. με την ονομασία Δάτο.( ιστορία της αρχαίας Ελλάδος, παν. Καίμπριτζ).
Οι Κρηνίδες ιδρύονται το 360 π.Χ. Από Θάσιους ενώνοντας το Δάτο με άλλα γειτονικά πολήσματα. Η γλώσσα που μιλιόταν στο Δάτο για τουλάχιστο 50 χρόνια πριν ήταν τα Ελληνικά! (ιστορία της αρχαίας Ελλάδος, παν. Καίμπριτζ).Οι Κρηνίδες δεν είναι η πρώτη προσπάθεια των ελλήνων να ιδρύσουν πόλη στη περιοχή. Το 527 π.Χ ίσως και λίγο παλαιότερα, ο Πεισίστρατος στέλνει το Μιλτιάδη σε μια προσπάθεια να ενώσει τα χρυσορυχεία του Παγγαίου. ( Ο Μιλτιάδης νυμφεύτηκε τη κόρη του θράκα βασιλιά της περιοχής Ολόρου, Ηγησιπύλη.) Το 465 π.Χ οι αθηναίοι ξαναπροσπαθούν να κατακτήσουν την περιοχή στέλνοντας 10.000 στρατιώτες με στρατηγούς τους Λέαγρο και Σωψάνη. Οι θράκες συνασπίζονται και αντιμετωπίζουν επιτυχώς τους αθηναίους σε μάχη που έγινε κοντά στο Δράβησκο.( ιστορία της αρχαίας Ελλάδος παν. Καίμπριτζ - Ηρόδοτος, θ΄, 75. Θουκυδίδης, Α΄, 100.3, Δ΄,102.2. Διόδωρος, βιβλίο 11, 70.5. βιβλίο 12, 68.2. Παυσανίας, Αττικά, κθ΄, 4-5 ).
Λίγο παρακάτω αναφέρεται ( στο άρθρο του κ. Ηλιάδη ) πως το 356 π.Χ οι κάτοικοι των Κρηνίδων καλούν σε βοήθεια τον Φίλιππο ο οποίος διώχνει τα τοπικά θρακικά φύλα που απειλούσαν την πόλη. Οι θράκες που απειλούσαν την πόλη ήταν ο Κερσοβλέπτης, ο Βισιράδης και ο Κετρίπορις διάδοχοι του μεγάλου θρακικού βασιλείου των Οδρυσών ( ιστορία της αρχαίας Ελλάδος, παν. Καιμπριτζ.). Κάθε άλλο λοιπόν παρά τοπικά θρακικά φύλα ήταν μιας και το βασίλειο των Οδρυσών εκτείνονταν από τις σημερινές Σέρρες έως τον Πύργο της Βουλγαρίας!
Στο άρθρο υποστηρίζεται ότι κατά τα ελληνιστικά χρόνια οι Φίλιπποι « δεν έχουν σημαντικό ρόλο». Ο καθηγητής Hammond όμως έχει άλλη άποψη μιας και αναφέρει ότι αυτή την περίοδο οι Φίλιπποι ιδρύουν δύο αποικίες ( Hammond,ιστορία της Μακεδονίας. 3ος τόμος). Πως είναι, λοιπόν, δυνατόν μια ασήμαντη πόλη να ιδρύει αποικίες? Στο ίδιο έργο του ο καθηγητής Hammond λέει πως δεν συμφωνεί με την άποψη παλαιότερων αρχαιολόγων ότι υπήρχε η σκέψη οι Μακεδόνες να κάνουν πρωτεύουσά τους Φιλίππους. Και όλα αυτά για μια πόλη που δεν έπαιζε σημαντικό ρόλο. Κατά τα ελληνιστικά χρόνια οι Φίλιπποι μπαίνουν σε μία όπως θα λέγαμε σήμερα οικονομική κοινότητα, όπου ίσχυαν οι ίδιοι νόμοι, οι ίδιες οδηγίες, τα ίδια πρότυπα και οι ίδιες ποινές για κάθε παράβαση. Οι νόμοι αυτοί αφορούσαν την ποιότητα των εισαγόμενων προϊόντων στη κοινότητα. Κάτι σαν το σημερινό ISO 9001. Στη κοινότητα αυτή μετείχαν οι σημαντικότερες πόλεις της ευρύτερης περιοχής όπως η Αμφίπολη, η Γαληψός, η Απολλωνία, η Οισύμη, η Θάσος με τη Νεάπολη, τα Άβδηρα, η Μαρώνεια, η Σαμοθράκη και φυσικά οι Φίλιπποι. Η κοινότητα αυτή λειτούργησε από τους Μακεδονικούς χρόνους, τους ελληνιστικούς, έως τους ρωμαϊκούς. Είναι η πρώτη φορά στην ιστορία του ανθρώπου που επιχειρείτε κάτι τέτοιο και αν κρίνουμε από τη διάρκεια του, περίπου τέσσερις αιώνες ήταν μάλλον πετυχημένο. ( Γιώργος Βαρουφάκης, « ο έλεγχος ποιότητας των προϊόντων και η προστασία του καταναλωτή στην αρχαιότητα. Περιοδικό Αρχαιολογία και τέχνες, τεύχος 95. Ιούνιος, 2005 ). Οι ασήμαντοι, κατά το άρθρο, Φίλιπποι μετείχαν σ’ αυτό. Τέλος, το γεγονός ότι οι Φίλιπποι έκοβαν δικό τους νόμισμα μας επιτρέπει να συμπεράνουμε ότι ήταν μια πολύ σημαντική πόλη.
Μετά την έλευση του Παύλου ο κ. Ηλιάδης υποστηρίζει ότι «μια άλλη σημαντική αλλαγή συντελείται αθόρυβα στην κοινωνία της πόλης» εννοώντας την μετάβαση από την Ελληνική θρησκεία στη χριστιανική. Η αλλαγή είναι σημαντική αλλά κάθε άλλο παρά αθόρυβη. Είναι γνωστό σε όλους ότι ο χριστιανισμός επιβλήθηκε στην Ελλάδα βίαια με νόμους κυρίως των Ιουστινιανού και του Θεοδοσίου. Τα θέατρα, τα πανεπιστήμια, τα ωδεία έκλεισαν, ενώ οι Ελληνικοί ναοί είτε καταστράφηκαν, είτε μετατράπηκαν σε χριστιανικούς. Η βασιλική Β στους Φιλίππους κτίστηκε από τα απομεινάρια καταστραφέντος « ειδωλολατρικού» ναού, καταστρέφοντας ταυτόχρονα και τη μίση παλαίστρα. Άλλωστε ούτε οι βιβλιοθήκες κάηκαν μόνες τους, ούτε τα αγάλματα καταστράφηκαν ή ασβεστοποιήθηκαν μόνα τους. Δεν αναφέρω σχετική βιβλιογραφία, όποιο βιβλίο και να ανοίξει κανείς, εκτός των σχολικών, θα βρει όσες πληροφορίες θέλει. Εκείνο όμως που προτείνω σε κάθε κάτοικο των Φιλίππων αλλά και των γύρω περιοχών, είναι να επισκεφτούν την αρχαία πόλη και να παρατηρήσουν τα τείχη και τους χριστιανικούς ναούς της. Θα
δουν λοιπόν πολλούς, πάρα πολλούς κίονες, και όχι μόνο, σπασμένους και εντοιχισμένους. Όλα αυτά δεν νομίζω ότι έγιναν «αθόρυβα».
Τέλος, η μεγαλύτερη έκπληξη, μας επιφυλάσσεται λίγο παρακάτω και απλά αντιγράφω από το άρθρο « Σύμφωνα με μαρτυρία κατοίκου της περιοχής, στη δεκαετία του 1960 κοντά στις σημερινές πηγές λειτουργούσαν δύο νερόμυλοι.» Δίδεται και τοπογραφικό σχέδιο με τη πορεία του υδραγωγείου στη περιοχή του οικισμού της Λυδίας. Οι νερόμυλοι που λειτουργούσαν από τις Κρηνίδες έως τις πηγές του Κεφαλαρίου δεν ήταν δύο ( 2 ), αλλά οχτώ ( 8 )! Και το σημαντικότερο από όλα είναι ότι ο ένας λειτουργεί ακόμα!!! Ο νερόμυλος αυτός είναι στην ιδιοκτησία του κ. Κόντου, αγοράστηκε από πρόγονό του το 1892 και από ότι μου είπε ο ίδιος ο κύριος Κόντος ( ένας εξαίρετος άνθρωπος που μού έδωσε όσα στοιχεία του ζήτησα για την έρευνα μου ) όταν ο μύλος αγοράστηκε από τον προπάππου του ήταν σε άθλια κατάσταση και χρειάστηκε να ανακαινισθεί. Τούτων δοθέντων, ο ίδιος υπολογίζει ότι ο μύλος κατασκευάσθηκε τον 18ο αιώνα.
Αν νομίζετε ότι κάπου εδώ τελειώνουν οι ανακρίβειες, κάνετε λάθος γιατί το τοπογραφικό σχέδιο που δίδεται δεν είναι της Λυδίας αλλά των Κρηνίδων!!!
Μπράβο! Ωραία έρευνα έκανε η 12η εφορία βυζαντινών αρχαιοτήτων. Δεν μπήκαν στο κόπο ούτε την πορεία του ποταμού Ζιγάκτη να ακολουθήσουν ( είναι πολύ εύκολο να γίνει γιατί υπάρχει αγροτικός δρόμος παραπλεύρως και είναι μόνο 8 χλμ. ). Αν έκαμναν την πορεία αυτή, τότε σίγουρα θα έβλεπαν τον υδρόμυλο του κ. Κόντου αλλά και τα ερείπια των άλλων. Αξίζει, νομίζω, το κόπο να αναφέρω και τα ονόματα των υπόλοιπων ιδιοκτητών των μύλων. Αυτοί είναι, λοιπόν, οι Σφέτκος, Κωνσταντινίδης, Κουντμανάς, Φιλιάδης, Ματσουλιάδης,Μιχαλόπουλος. Το όνομα του ιδιοκτήτη του ογδόου μύλου δεν κατάφερα ακόμη να το μάθω, αξίζει όμως να σημειωθεί ότι αυτός βρίσκονταν μέσα από τα τείχη της αρχαίας πόλης και λειτουργούσε τουλάχιστον μέχρι τη δεκαετία του 1930. Σήμερα σώζεται μόνο το κανάλι που έφερνε νερό από το Ζιγάκτη. Και αφού τόσο πολύ τους βοήθησε, όπως αναφέρεται στο άρθρο, ο πρώην δήμαρχος του Δήμου Φιλίππων, θα έπρεπε να τον ρωτήσουν ποιά είναι τα όρια των οικισμών του δήμου ώστε να μην παρουσιάσουν τοπογραφικά σχέδια των Κρηνίδων λέγοντας ότι είναι της Λυδίας.
Για να είμαι όμως εποικοδομητικός και όχι μόνο επικριτικός, ότι στοιχεία μου ζητηθούν από τη 12η εφορία θα είναι στη διάθεσή τους και ακόμη, όποτε θέλουν μπορώ να τους υποδείξω την ακριβή θέση και τα ερείπια των οχτώ υδρόμυλων από τα δυτικά τείχη της αρχαίας πόλης των Φιλίππων έως τις πηγές του Κεφαλαρίου.
Τάσος Σαββίδης, Κρηνίδες. 07/12/2010.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου