Αξίζει, νομίζω, τον κόπο να προσπαθήσουμε να ανιχνεύσουμε μια παρόμοια περίπτωση στην ιστορία της Νεαπόλεως.Τα πρώτα δείγματα εγκατάστασης στην περιοχή έχουν εντοπιστεί στην ύστερη νεολιθική εποχή και την πρώιμη εποχή του χαλκού ( 6300 – 2000 π.Χ ).
Πολύ αργότερα στην πρώιμη εποχή του σιδήρου την περιοχή φαίνεται να κατοικούν θρακικά φύλα, όπως Ήδωνες, Σάτρες και Σαππαίοι.( 1050 – 700) Στις αρχές του 7ου αιώνα π.Χ Πάριοι με αρχηγό τον Τελεσικλή αποβιβάζονται στη Θάσο και την κάνουν αποικία τους, ιδρύοντας και την ομώνυμη πόλη. ( Βέβαια σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, τοπική, ο Θάσος ήταν αδερφός της Ευρώπης και του Κάδμου. Μετά την αρπαγή της Ευρώπης από το Δία, τα δύο αδέρφια την αναζήτησαν. Ο μεν Κάδμος έφτασε στην περιοχή της Θήβας, οπού ίδρυσε την Καδμεία, μετέπειτα Θήβα. Σταμάτησε όμως στην περιοχή των Φιλίππων και όπως λέγεται ήταν και ο πρώτος που ανακάλυψε τον χρυσό στο Παγγαίο. Αυτό όμως είναι αντικείμενο μιας άλλης εργασίας. Ο δε Θάσος έφτασε στο νησί στο οποίο ίδρυσε πόλη και της έδωσε το όνομά του.) Λίγα χρόνια αργότερα οι Θάσιοι καταλαβαίνουν την μεγάλη αξία του απέναντι λιμανιού που αποτελεί ταυτόχρονα και φυσικό οχυρό. Φέρνοντας αποίκους από την Πάρο ξεκινούν την αποίκηση της απέναντι ακτής. Η αποίκηση ολοκληρώνεται στα τέλη του 6ου αιώνα π.Χ ( Δεν ήταν εύκολο επειδή προφανώς τα απέναντι θρακικά φύλα προέβαλαν ισχυρή αντίσταση). Έτσι λοιπόν ιδρύεται η Νεάπολις. Οι λόγοι που οδήγησαν στην απόφαση αυτή των Θασίων ήταν η εκμετάλλευση της πλούσιας, προς ναυπήγηση, ξυλείας και όχι για την εκμετάλλευση των χρυσορυχείων του Παγγαίου, επειδή κατά τη ταπεινή μου γνώμη δεν είχαν την στρατιωτική δύναμη να υποστηρίξουν κάτι τέτοιο.
Γρήγορα όμως η Νεάπολις αυτονομείται, κόβοντας μάλιστα και δικό της νόμισμα ( 525 – 470 π.Χ ) Μετά την μάχη των Πλαταιών ( το καλοκαίρι του 479 π.Χ ) η Νεάπολις μπαίνει στην πρώτη αθηναϊκή συμμαχία. Μετά το 464 π.Χ. η Νεάπολις γνωρίζει τη μεγαλύτερη άνθισή της. Στη τελευταία περίοδο του πελοποννησιακού πολέμου το ενδιαφέρον μεταφέρεται στη Θράκη. Η Νεάπολις πάντα πιστή στην αθηναϊκή συμμαχία το 411 π.Χ πολιορκείται από τους Λακεδαιμονίους που στρατηγό έχουν τον Ετεόνικο αλλά και τους Θασίους που στο μεταξύ έχουν συμμαχήσει με τους Σπαρτιάτες, μάλλον αναγκαστικά. Με την έλευση 20 αθηναϊκών τριήρεων με ναύαρχο τον Θρασύβουλο σπάζουν την πολιορκία και διώχνουν τους Λακεδαιμονίους. Το 407 ο Θρασύβουλος επιστρέφει ,επειδή στο μεταξύ οι Θάσιοι επαναστάτησαν και επανέφεραν το ολιγαρχικό πολίτευμα, και πολιορκεί εκ νέου τη Θάσο με τη βοήθεια των Νεαπολιτών. Κερδίζουν τον πόλεμο και αποκαθιστούν το δημοκρατικό πολίτευμα. Για να τιμήσουν οι Αθηναίοι τους Νεαπολίτες με ψήφισμα τους, μετά από απόφαση της Εκκλησίας του Δήμου και διοικούντος του Γλαυκίππου,( 410 π.Χ ) χάραξαν σε δύο στήλες ευχαριστήριο προς τους Νεαπολίττες τους ποίους χαρακτηρίζουν άντρες αγαθούς και ευεργέτες. Το πρωτότυπο αναρτήθηκε στην Ακρόπολη των Αθηνών και το αντίγραφο στο ναό της Παρθένου στη Νεάπολη. Το 407 στην ίδια στήλη προστίθεται και δεύτερο χάραγμα το οποίο ευχαριστεί του Νεαπολίτες επειδή τους δάνεισαν ένα μεγάλο ποσό, προφανώς από τα έσοδα του λιμανιού τους.
Το 377 π.Χ πιστή στη φιλοαθηναϊκή της πολιτική η Νεάπολις μπαίνει και στη δεύτερη αθηναϊκή συμμαχία. Στο μεταξύ έχει αποκαταστήσει τις σχέσεις της με τη Θάσο. Είναι η εποχή που αρχίζουν να κυριαρχούν στα ελληνικά πράγματα οι Μακεδόνες και ιδιαίτερα ο Φίλιππος ο ΄β. Το 360 π.Χ ιδρύονται από τους Θάσιους και τον Καλλίστρατο οι Κρηνίδες, οι οποίες πολύ γρήγορα αυτονομούνται από τη Θάσο και μπαίνουν στη μακεδονική συμμαχία σε αντίθεση με τη Θάσο και τη Νεάπολη ( 355 π.Χ ). Την ίδια χρονιά οι Νεαπολίτες στέλνουν δύο πρέσβεις στην Αθήνα. Τον Δημοσθένη, γιό του θεόξενου και τον Διοσκουρίδη, γιό του Αμιψείου. Άρχοντας της Αθήνας εκείνη τη χρονιά ήταν ο Ελπίνος, ο οποίος τους δέχτηκε με όλες τις τιμές που αρμόζουν σε πρόξενους και ευεργέτες. Τα ονόματα, μάλιστα, των Δημοσθένους και Διοσκουρίδου χαράζονται σε στήλη, μετά από πρόταση του Δήμου Αθηναίων, στο επάνω μέρος της οποίας απεικονίζονται οι Αθηνά και η Παρθένος (Άρτεμις ). Τους αποδίδονται δηλαδή τιμές ηρώων, τόσο στην Αθήνα όσο και στη Νεάπολη. Προφανώς ο λόγος που απεστάλησαν στην Αθήνα ο Διοσκουρίδης και ο Δημοσθένης ήταν να βρεθούν οι τρόποι αντιμετώπισης του Φιλίππου, που είχε στο μεταξύ αυξήσει σημαντικά τη δύναμή του στην περιοχή, παίρνοντας με το μέρος του την Αμφίπολη και κυρίως τις Κρηνίδες που ήδη είχαν γίνει η σημαντικότερη πόλη της περιοχής έχοντας έσοδα από τα χρυσορυχεία της τουλάχιστον 1000 τάλαντα το χρόνο.
Από εκείνη τη χρονιά και έπειτα ( 355 π.Χ ) οι σχέσεις της Νεαπόλεως και των Φιλίππων ήταν μονίμως εμπόλεμες, όχι απλά κακές, πάρα τις φιλότιμες προσπάθειες του Δημάρχου Καβάλας και των Φιλιππαίων αυλικών του να μας πείσουν για το ακριβώς το αντίθετο, μιλώντας συνεχώς για « προαιώνιους δεσμούς φιλίας». Χαρακτηριστικά θα αναφέρω πως το 242 π.Χ αντιπροσωπία Κώων , οι Αριστόλοχος του Μένδρωνος και Μακαρέας του Αράτου, φθάνουν στους Φιλίππους με την ιδιότητα των θεωρών για την διεξαγωγή των Ασκληπιείων και μεταφέροντας επιγραφές από τους Δελφούς. Σε συνεννόηση με τον στρατηγό, υπεύθυνο για τους Φιλίππους, Αντίγονο αποφασίζουν μεταξύ άλλων θεωρός για τους Φιλίππους να είναι ο Ηρακλεόδωρος ο γιος του Αριστίωνα.( Η απόφαση επικυρώνεται και από την εκκλησία του Δήμου) Για να μπορέσουν όμως να επιστρέψουν στη Κω από το λιμάνι της Νεαπόλεως χρειάστηκε να τους συνοδέψει ισχυρή στρατιωτική ομάδα για λόφους ασφάλειάς τους ( η εν λόγω επιγραφή υπάρχει στο μουσείο των Φιλίππων στις Κρηνίδες ), μάλλον λόγω των «πολύ καλών» σχέσεων που είχαν οι δύο πόλεις.
Για να επιστέψουμε όμως στην αφήγησή μας, αρχικά οι Διοσκουρίδης και Δημοσθένης φαίνεται να δικαιώνονται καθώς σε μάχη που γίνεται το 353 στην περιοχή των φιλίππων, μεταξύ των Φιλίππων και συμμαχίας Νεαπόλεως και Αθήνων η συμμαχία κερδίζει τη μάχη χωρίς ωστόσο να καταφέρει να φθάσει στα τείχη των Φιλίππων. Στρατηγός της συμμαχίας είναι ο Χαρήτας ο Αθηναίος κατά τον Θεόπομπο, και διοικητής των Φιλιππαίων ο Αδαίος ο Αλεκτρύων. ( Ότι χειρότερο και ανίκανο είχε ο μακεδονικός στρατός, καθώς σε όλη τη καριέρα του μία μάχη έδωσε και εκείνη την έχασε. Όταν δημιουργήθηκε ο Δήμος Φιλίππων το 1994 την προτομή του Αδαίου είχα προτείνει σαν σύμβολο του Δήμου. Μου τον θυμίζανε πολύ σε ικανότητα οι τότε πολιτικοί, όπως και οι σημερινοί.) Η νίκη αυτή γιορτάστηκε στην Αθήνα με μια δημόσια γιορτή, τα έξοδα της οποίας ανέλαβε ο Χαρήτας από χρήματα των Δελφών που του τα είχε δώσει ο Ονόμαρχος.( Ο οποίος παράνομα πήρε χρήματα από το ταμείο των Δελφών, οι οποίοι ουδέποτε χρηματοδοτούσαν στρατούς για εμφύλιες διαμάχες. Ο χρησμός που ακολούθησε ανάφερε ότι ο υβριστής Ονόμαρχος θα πληρώσει με τη ζωή του την ύβρη που διέπραξε. Την ύβρη, ως γνωστόν, διαδέχεται η νέμεσις. Λίγο αργότερα ο Ονόμαρχος σκοτώθηκε σε μάχη. )
Η χαρά της νίκης όμως δεν κράτησε πολύ, ούτε η δικαίωση για τους Δημοσθένη και Διοσκουρίδη. Λίγα χρόνια αργότερα οι Φίλιπποι υπό την αρχηγία του Φιλίππου κατατροπώνουν σε ξηρά και θάλασσα την συμμαχία Νεαπόλεως και Αθηνών. ( Η Αθηναίοι είχαν στείλει 20 τριήρεις). Μετά την συντριπτική ήττα της, η Νεάπολις δεν θα ξανακόψει ποτέ δικό της νόμισμα ( 346 π.Χ ). Ωστόσο οι πολύ καλές σχέσεις της Νεαπόλεως με την Αθήνα φαίνεται ότι συνεχίζονται τουλάχιστον έως του 338 π.Χ. Αλλά και στα επόμενα χρόνια μέχρι την ρωμαϊκή κατάκτηση η Νεάπολις δεν φαίνεται να αποδέχεται την μακεδονική ηγεμονία και τον κυρίαρχο ρόλο των Κρηνίδων – Φιλίππων στην περιοχή, πιστή στον δρόμο που χάραξαν οι Δημοσθένης και Διοσκουρίδης. Την επιλογή τους αυτή θα την πληρώσουν ακριβά καθώς λίγα χρόνια πριν την μάχη στις Κυνός Κεφαλές ( Ιούνιος του 197 π.Χ ) ο μακεδονικός στόλος θα καταστρέψει σχεδόν τόσο την Νεάπολη όσο και τη Θάσο.
Η Νεάπολις δεν ήταν ποτέ μια, δομικά τουλάχιστον, κλασσική ελληνική πόλη. Ήταν ένα λιμάνι, πολύ καλά οργανωμένο όμως. Ένα σημείο στο οποίο θα διαφωνήσω με τους περισσότερους ιστορικούς είναι ότι μετά το 346 π.Χ η Νεάπολις υποβαθμίζεται και δεν είναι τίποτα άλλο από το λιμάνι των Φιλίππων. Κατά τη γνώμη μου, συνεχίζει να έχει σημαντική οργάνωση και παρουσία στα ελληνικά δρώμενα. Χαρακτηριστικά θα αναφέρω ότι κατά την 133η ολυμπιάδα η Νεάπολις κατάφερε να έχει έναν ολυμπιονίκη στο Στάδιον, τον Σιμύλο. Η 133η ολυμπιάδα έγινε το 248 π.Χ. δηλαδή 98 χρόνια από την υποτιθέμενη παρακμή της. Το να έχει μια πόλη ολυμπιονίκη ήταν υπόθεση ολόκληρης της πόλης καθώς απαιτούταν και οι κατάλληλες υποδομές και η απαιτούμενη οργάνωση. Οι αθλητές ήταν επαγγελματίες και έπρεπε να γυμνάζονται πολλές ώρες την ήμερα, αλλά να έχουν και τους απαραίτητους γυμναστές και προπονητές μιας και ανταγωνισμός ήταν πολύ μεγάλος. Για να δώσω ένα δείγμα μεγέθους, έναν ολυμπιονίκη είχαν και οι Φίλιπποι, το 304 π.Χ στο τέθριππον το τέλειον, κατά την 119η ολυμπιάδα, τον Λάμπο, ενώ μόλις λίγο περισσότερες από 200 πόλεις σε σύνολο περίπου 3000 κατάφεραν να έχουν ολυμπιονίκη.
Να επιστρέψουμε όμως στο αρχικό θέμα μας και να προσπαθήσουμε να δώσουμε μια απάντηση στο ερώτημα τι ήταν τελικά ο Δημοσθένης και ο Διοσκουρίδης; Ήρωες ή καταστροφείς της Νεαπόλεως;
Η απάντηση δεν είναι εύκολη. Πρώτον, δεν έδρασαν αυτοβούλως αλλά έπειτα από εντολή της πόλης τους. Βέβαια αν διαφωνούσαν με αυτή την επιλογή, δεν θα δεχόντουσαν να πάνε στους Αθηναίους και να την υπερασπιστούν. Δεύτερον δεν μπορούσαν να υπολογίσουν την ραγδαία ανάπτυξη των Κρηνίδων και την ηγεμονία των μακεδόνων στην Ελλάδα. Θα έπρεπε όμως διότι ως πολιτικοί, αυτή ήταν η δουλεία τους. Τρίτον, υπήρχε παραδοσιακή συμμαχία Νεαπόλεως και Αθηνών. Οι συσχετισμοί όμως άλλαξαν και έπρεπε να προσαρμοστούν ανάλογα. Τέταρτον υπήρχαν τεράστια συμφέροντα της Νεαπόλεως από τις εξαγωγές ξυλείας και σιτηρών στην Αθήνα, εξαγωγές που όπως είναι προφανές δεν θα μπορούσε να κάνει στις Κρηνίδες – Φιλίππους, μιάς και οι Φίλιπποι είχαν μεγαλύτερη παραγωγή και σε σιτηρά και σε ξυλεία. Τέλος δεν μπορούσαν να ξέρουν ότι η Βοήθεια των Αθηνών στη μάχη με τους μακεδόνες θα ήταν μόνο 20 τριήρεις. Ήξεραν όμως ότι οι Αθηναίοι είχαν μια τεράστια ιστορία αθετήσεων των συμφωνιών τους στο παρελθόν.
Όποιο και αν είναι το συμπέρασμα, ένα είναι σίγουρο. Τόσο ο Δημοσθένης όσο και ο Διοσκουρίδης είναι πολύ σημαντικά πρόσωπα στην ιστορία της Νεαπόλεως. Καμιά οδός της Καβάλας δεν φέρει το όνομά τους, όπως και αυτό του ολυμπιονίκη Σιμύλου. Ας είναι αυτή μου η εργασία το έναυσμα για μια τέτοια ενέργεια από τις αρχές της πόλης. Έδωσαν ονόματα αιγυπτίων, αμερικανών, άγγλων και άλλα άσχετα με τη πόλη σε δρόμους και πλατείες, είναι λογικό νομίζω να δοθούν και τα ονόματα αυτών των ανθρώπων που πριν από 2500 χρόνια χάραξαν την ιστορία της περιοχής τόσο πολύ, ώστε να μιλούμε ακόμη και σήμερα για αυτούς.
Κλείνοντας, θέλω να επισημάνω ότι οι μελέτες μου είναι ανοιχτές σε κάθε είδους αμφισβήτηση. Και αυτό για δύο κυρίως λόγους. Πρώτον δεν είμαι αρχαιολόγος ή ιστορικός και δεύτερον μόνο μέσα από την διαφωνία και την αντιπαράθεση ιδεών και απόψεων προχωρά ο πολιτισμός. Άλλωστε κανείς δεν είναι κομιστής της μίας και μοναδικής αλήθειας.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
N.G.L. Hammond, Ιστορία της Μακεδονίας. Τόμος 2 και 3.
Πανεπιστήμιο του Καίμπριτζ, Ιστορία της αρχαίας Ελλάδος. Τόμος 6 και 7.
Θεόδωρος Γ. Αντίκας, Οι αρχαίοι έλληνες ολυμπιονίκες.
Εξωραϊστικός Πολιτιστικός Σύλλογος Παναγίας. Τόμος 1
Εγκυκλοπαίδεια Ιστορία των ελλήνων. Τόμος 3 και 4
Ξενοφώντας, Ελληνικά.
Διόδωρος Σικελιώτης, Ιστορική βιβλιοθήκη
Δημήτρης Ι. Τσιμπουκίδης, Από τον Όμηρο στον Αλέξανδρο.
Κ. Κερένυι, Η μυθολογία των ελλήνων.
Ησίοδος, Θεογονία.
Γεώργιος Γούναρης – Εμμανουέλλα Γούναρη. Φίλιπποι, αρχαιολογικός οδηγός.
Υπουργείο Πολιτισμού, ταμείο αρχαιολογικών πόρων και απαλλοτριώσεων – Χάιδω-Κουκούλη Χρυσανθάκη- Χαράλαμπος Μπακιρτζής. Φίλιπποι.
Τάσος Σαββίδης, Κρηνίδες 20\02\2011
Πόσες φορές αυτοί που τιμούνται ως ήρωες, αργότερα αποηροωποιούνται και πόσοι άλλοι αναγνωρίζονται μόνο μετά θάνατον; Τουλάχιστον στην Ελλάδα αυτό είναι ο κανόνας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου