Στέφανο Δουσάν και του έδωσε και αυτή ως αντάλλαγμα σε περίπτωση συμμαχίας τους και νίκης, του Φιλίππους!!! Εμφύλιος πόλεμος υπήρχε όμως και στο χώρο της εκκλησίας, ανάμεσα στους Ησυχαστές και τους πολέμιούς τους. Οι ησυχαστές είχαν ως πνευματικό τους ηγέτη τον Γρηγόριο Παλαμά, ενώ οι πολέμιοί τους τον Νικηφόρο Γρηγορά. Ο Νικηφόρος Γρηγοράς υπήρξε στενός φίλος του Καντακουζηνού, αλλά τη δεδομένη στιγμή υποστήριξε τόσο τον παππού Ανδρόνικο, όσο και τον εγγονό, στη μεταξύ τους διαμάχη. Από την άλλη πλευρά ο Καντακουζηνός ήταν φίλα προσκείμενος στους ησυχαστές, κάτι που δεν άρεσε στον Γρηγορά. Έτσι λοιπόν, οι δύο αυτοί λόγοι έκαναν τους δύο, άλλοτε φίλους, άσπονδους εχθρούς. Αυτό είναι το πλαίσιο μέσα στο οποίο ο Νικηφόρος Γρηγοράς επισκέπτεται τους Φιλίππους ( η χρονολογία είναι γνωστή, η ημερομηνία όμως υποθετική ). Η πιο πιθανή αιτία είναι να ήρθε στους Φιλίππους στα πλαίσια των προσπαθειών που έκαναν οι δύο εκκλησίες να ενωθούν, ο Γρηγοράς ήταν στην επιτροπή που έκανε τη διαβούλευση. Μία άλλη πιθανή αιτία είναι η καλύτερη γνώση της κατάστασης της πόλης, καθώς πολεμούσε απέναντι στον Δουσάν και τον Καντακουζηνό. Οι Φίλιπποι όμως δεν είχαν καλές σχέσεις ούτε με τους Σλαύους αλλά ούτε με τους Βυζαντινούς, γεγονός που αποδυναμώνει αυτό το σενάριο. Όποιος και να ήταν ο λόγος της επίσκεψής του, αυτό που ενδιαφέρει εμάς είναι το τι είδε και τι έγραψε για την πόλη μας! Ο Νικηφόρος Γρηγοράς κάνει λόγο για μια μεγάλη πόλη, μεγάλη και ισχυρή, μεταξύ άλλων!!! Αυτόν τον άνθρωπο, μια από τις μεγαλύτερες προσωπικότητες της εποχής του, σήμερα οι αρχαιολόγοι τον θεωρούν αναξιόπιστο, όσον αφορά στις αναφορές του για τους Φιλίππους. Όχι για τα υπόλοιπα… μόνο για τους Φιλίππους. Δηλαδή, για να καταλάβετε καλύτερα τι μας λένε σήμερα οι αρχαιολόγοι, ο Νικηφός Γρηγοράς, που είναι και ο μόνος ιστορικός που έχουμε έργα του από εκείνη την εποχή, μόνο για τους Φιλίππους είπε ψέματα, για όλα τα άλλα την αλήθεια είπε και έγραψε!!! Ο Νικηφόρος Γρηγοράς Γεννήθηκε στην Ηράκλεια Ποντική, αλλά μετακόμισε νωρίς στην Κωνσταντινούπολη, όπου η φήμη του για τα γράμματα έλκυσε την προσοχή του αυτοκράτορα Ανδρόνικου Β΄ Παλαιολόγου που τον διόρισε «χαρτοφύλακα» (διευθυντή των αρχείων). Το 1324 ο Γρηγοράς πρότεινε (σε μια διατριβή του που ακόμα υπάρχει)[2] τη μεταρρύθμιση του ημερολογίου, κάτι που ο Ανδρόνικος αρνήθηκε να πραγματοποιήσει από φόβο λαϊκών αντιδράσεων. Οι αλλαγές υιοθετήθηκαν σχεδόν απαράλλακτες και επιβλήθηκαν 254 χρόνια αργότερα από τον Πάπα Γρηγόριο ΙΓ΄.
Όταν ο Ανδρόνικος εκθρονίστηκε το 1328 από τον εγγονό του Ανδρόνικο Γ΄ Παλαιολόγο, ο Γρηγοράς τον ακολούθησε και παραιτήθηκε για να ζήσει ως ιδιώτης. Δέχθηκε επίθεση από τον διάσημο μοναχό της Καλαβρίας, τον Βαρλαάμ, και όταν πείστηκε να τον αντιμετωπίσει σε δημόσιο διάλογο, συνέτριψε τον αντίπαλό του. Το γεγονός αυτό εκτόξευσε τη φήμη του και πολλαπλασίασε τους μαθητές που τον ακολουθούσαν.
Ο Γρηγοράς παρέμεινε πιστός στον πρεσβύτερο Ανδρόνικο ως το τέλος του, αλλά μετά τον θάνατο του τελευταίου κέρδισε τη συμπάθεια του μικρού Ανδρόνικου, ο οποίος τον διόρισε διαπραγματευτή στις αποτυχημένες συζητήσεις για ένωση των Εκκλησιών Βυζαντίου-Ρώμης με τον Πάπα Ιωάννη ΚΒ΄ (1333). Ο Γρηγοράς στη συνέχεια έπαιξε σημαντικό ρόλο στις διαμάχες περί ησυχασμού, διαφωνώντας ανοιχτά με τις απόψεις του κυριότερου πρεσβευτή του κινήματος, του Γρηγόριου Παλαμα. Στη μεγάλη ησυχαστική διαμάχη που ξέσπασε το 1340 με κύριο υποκινητή τον Βαρλαάμ, ο Γρηγοράς αν και αντίθετος με τις απόψεις τού ησυχασμού, τους υποστηρικτές του οποίου αποκαλούσε «ομφαλοσκόπους», δεν αναμίχθηκε στην αρχή ενεργά, παρόλο που με διάφορες επιστολές προσπάθησε να πείσει τους φίλους του να το καταδικάσουν. Μετά την αναγνώριση του ησυχασμού από τη σύνοδο του 1351, ο Γρηγοράς αρνήθηκε να συμβιβαστεί και παρέμεινε, ουσιαστικά, έγκλειστος σε μοναστήρι για δύο χρόνια. Για το τέλος της ζωής του δεν γνωρίζουμε τίποτα.
Το σημαντικότερο συγγραφικό έργο του Γρηγορά ήταν η «Ρωμαϊκή Ιστορία» σε 37 βιβλία, που αφορούσε στα χρόνια μεταξύ 1204-1359 και που αποτελεί συνέχεια και συμπλήρωμα της ιστορίας του Γεώργιου Παχυμέρη. Ο Γρηγοράς ήταν επιμελής ιστορικός, αλλά η γραφή του πομπώδης και επιτηδευμένη. Στα κείμενά του αφιερώνει υπερβολικά πολύ χώρο σε θρησκευτικά ζητήματα και δογματικές διαμάχες. Η Ρωμαϊκή Ιστορία συμπληρώνει, επίσης, το έργο του Ιωάννη ΣΤ΄ Καντακουζηνού και, συνεπώς, ο αναγνώστης καλό θα ήταν να διαβάσει τους δύο παράλληλα.
Τα υπόλοιπα γραπτά του Γρηγορά που (με ελάχιστες εξαιρέσεις) παραμένουν ανέκδοτα αποδεικνύουν την πολύπλευρη προσωπικότητά του. Ανάμεσα τους, ξεχωρίζει η ιστορία της διαμάχης του με τον Παλαμά, βιογραφίες του θείου και διδασκάλου του Ιωάννη (Μητροπολίτη Ηρακλείας) καθώς και του μάρτυρα Κορδάτου Αντιοχείας. Έγραψε, επίσης, επικήδειους λόγους για τον Θεόδωρο Μετοχίτη και τους δύο αυτοκράτορες Ανδρόνικους, σχόλια για την ιστορική περιπέτεια του Οδυσσέα, ερμηνείες των πραγματειών του Συνέσιου περί ονείρων, σημειώσεις για την ορθογραφία και τη σημασία αμφίβολων λέξεων της εποχής του, ένα φιλοσοφικό διάλογο με τίτλο «Φλωρέντιος» ή «Περί Σοφίας», γεωγραφικές και αστρονομικές μελέτες για τον υπολογισμό των ημερομηνιών του Πάσχα, για τον αστρολάβο και για την πρόβλεψη των ηλιακών εκλείψεων, και, τέλος, πολυάριθμες επιστολές. Άλλα του έργα είναι:
- Περί των υβριζόντων την αστρονομίαν
- Πως δει κατασκευάζειν αστρολάβον
- Πρός τινα φίλον
- Αντιλογία ή Αναίρεσις
- Φιλομαθής ή περί υβριστών διάλογοι (1331)
- Φλωρέντιος ή περί σοφίας (1341)
- Περί ενυπνίων του Συνεσίου (Υπόμνημα)
- Εις Ανδρόνικον Γ΄
- Εις μέγαν λογοθέτην Θεόδωρον Μετοχίτην
- Αντιρρητικά Α΄
- Αντιρρητικά Β΄
Κρηνίδες Φιλίππων, 20/10/2016
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου